آشنایی با آتشکده های کوه خواجه و دهانه غلامان - 5.0 out of 5 based on 1 vote

آشنایی با آتشکده های کوه خواجه و دهانه غلامان

در طرح آتشکده، چهار سوی آن به وسیله درگاه های پهنی همواره باز بوده و در دوره های پسین، دگرگونی هایی در آن رخ داده است و سه ورودی خاوری، باختری و شمالی آن بسته شده است. در آخرین نقطه باختر سطح آتشکده، اتاق مربع شکلی ۳۸۳ متر، که چهار طاق بزرگ آن را در بر گرفته است، وجود دارد، که به نظر می رسد جنبه های مذهبی و آیینی داشته و پس از آتشکده، دومین محل معتبر در سطح شمالی است.

در شمال باختر و باختر آتشکده، بازمانده دو برج دایره شکل خشتی که گوشه و کنج دیوار دفاعی سراسری را می بسته، وجود دارد، جز این دو برج، برج های دیگر محیطی دژ، به گونه چهار گوش بوده و قرینه سازی در آنها رعایت نگردیده است.

دروازه شمالی دژ و مجموعه دژ سام کوه خواجه رو به سوی بالای کوه و دژ کک کهزاد قرار دارد.

آشنایی با آتشکده های کوه خواجه و دهانه غلامان

اما آنچه در کوه خواجه قابل توجه می باشد، رعایت سنت های بومی است، که معماران هنرمند سیستانی به آن توجه داشته اند. این مجموعه گرچه تداوم بارهای عناصر معماری صفه ای دوران هخامنشی، از جمله تخت جمشید را با خود دارد، اما شیوه های ویژه به کار گرفته در آن، بسیار منحصر به فرد است و معماران محلی هرگز نخواسته اند از یادمان های پیشینیان الگو برداری کنند. سنن معماری پارتی «بردنشانده » و مسجد سلیمانی در ترکیب و فضاسازی ماهرانه کوه خواجه، چندان رد پایی از خود به جا نگذاشته است. حتی از سنن معماری خاوری در سرخ کتل افغانستان از سده اول و دوم میلادی، که اقلیمی همانند کوه خواجه دارد، در معماری دژ سام، اثری دیده نمی شود.

آشنایی با آتشکده های کوه خواجه و دهانه غلامان

دوران ساسانی کوه خواجه نیز کمتر همانند آثار ساسانی دیگر نقاط ایران است. تنها آتشکده آن قابل مقایسه است، از پاره ای جهات با دوران ساسانی کوه خواجه ولی در تخت سلیمان دین داری و پرستش با طبیعت زیبای آن عجین شده، در حالی که در کوه خواجه تنها عبادت مطلق مطرح بوده است.

شاید بتوان حیاط مرکزی و فضاهای جنبی دژ سام را با کاخ فیروز آباد فارس که اندازه های همانندی دارند و نیز همانند کاخ اواخر ساسانی قصر شیرین دانست.

"کوامی" دوره نخست دژ سام را با معبد دهانه غلامان، که در حدود ۳۰ کیلومتری جنوب خاوری آن قرار دارد، مقایسه کرده، ولی بر پایه بررسی های تطبیقی، کوه خواجه را بیشتر با «آلتین» در شمال افغانستان همانند می داند، که جزء نخستین مجموعه های حیاط دار با حیاط مرکزی است. بنا به نظریه وی، دوره اول کوه خواجه به هیچ مجموعه و بنای پارتی و ساسانی در ایران مرکزی و باختری همانندی ندارد، ولی نمونه های قابل مقایسه با آن، در آسیای مرکزی و باختر شمالی، در آغاز دوره مسیحی وجود دارد.

آشنایی با آتشکده های کوه خواجه و دهانه غلامان

محوطه تاریخی کوه خواجه که ترکیبی است از معماری مرکزی و فضاهای منفرد جنبی، با عملکرد توأمان زیستی، عبادتی، دفاعی منحصر به فرد است.

پژوهشگرانی که بر روی این یادمان بررسی هایی انجام داده اند، آثار آن را در دو گروه قرار داده اند. نخست مجموعه ای از دروازه جنوبی، حیاط مرکزی و صفه شمالی. دو دیگر ایوان ها و عناصری که به خاطر تقویت بناهای صفه و تغییر وضعیت دروازه جنوبی ایجاد گردیده اند.

از انجا که خشت به دلیل طبیعی و فعالیت های انسانی آسیب پذیر است، ناگریز دگرگونی ها و تبدیل هایی که در دوران های گوناگون انجام یافته، لایه شناختی و تفکیک آثار دوره های گوناگون را دشوار ساخته است.

آشنایی با آتشکده های کوه خواجه و دهانه غلامان

دهانه غلامان

شهر هخامنشی دهانه غلامان یا دروازه بردگان، با پهنه ای حدود ۱۰۰ هکتار در ۴۴ کیلومتری جنوب خاوری شهر زابل و ۴ کیلومتری روستای قلعه نو قرار دارد.

دهانه غلامان با برخورداری از ۱ هزار و ۸۰۰ متر درازا و ۸۰۰ متر پهنا، شهری متعارف بود، که در اثر وزش باد، در زیر پرده ای از ریگ روان پنهان گردید.

نبود برج و بارو، دیوارهای دفاعی و دژ و نبود لایه های گوناگون استقراری و آثار منقول و غیر منقولی، که بتوان آن را به سده های ۵ و ۶ پ.م، یا پس از آن نسبت داد، بیانگر عمر کوتاه این شهر است.

آشنایی با آتشکده های کوه خواجه و دهانه غلامان

آثار بازمانده در شهر دهانه غلامان، نشان می دهد این شهر، سریع، ولی با آرامش و نظم و ترتیب تخلیه شده و در فراموش شدن آن عواملی چون جنگ یا آتش سوزی دخالت نداشته اند. از این رو می توان گفت مردم آن روزگار زمانی کافی در اختیار داشته اند تا اموال و اثاثیه خود را به جای دیگری منتقل کنند. احتمال می رود ترک این شهر به دلیل تصمیم سیاسی، توفان شن بزرگ و خشک شدن رودخانه بوده، که پسندیده ترین و بهترین فرضیه به شمار می رود.

کوی ها، ساختمان های بزرگ عمومی، معبد، خزانه شهر، کوی صنعتی و نظامی، که در پهنه 100 هکتاری این محوطه ارزشمند باستانی جای گرفته اند، بیانگر جایگاه مهم شهر غلامان در سده ای 5 و 6 پ.م است.

آشنایی با آتشکده های کوه خواجه و دهانه غلامان

5 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 5.00 (1 Vote)

مطالب مشابه

هتل آدم و حوا آنتالیا

تماس با ما

همکاری با ما

تور کیش 3 شب و 4 روز

تور کیش با پرواز ماهان

تور دبی با پرواز ماهان

امتیاز کلی این مطلب (0)

0 از 5 ستاره
افزودن نظر