آشنایی با قلعه های تاریخی جنوب شرقی ایران - 5.0 out of 5 based on 1 vote

آشنایی با قلعه های تاریخی جنوب شرقی ایران

دژ ایرانشهر

دژ ایرانشهر از بناهای تاریخی مهم شهرستان ایرانشهر است، که در گذشته مرکز فرمانروایی بلوچستان بوده است. در سال ۱۲۹۷ هق، فیروز میرزا فرمانفرما، حاکم کرمان و بلوچستان برای رسیدگی وضع بلوچستان و ایجاد پادگان نظامی، به آنجا سفر کرد، در گزارشی که برای ناصرالدین شاه قاجار فرستاد، به او توصیه کرد فهرج یا ایرانشهر کنونی برای ایجاد یک دژ نظامی مناسب است. وی نوشته است:

«آن چه به عقل این بنده می رسد وعين صلاح و مصلحت دولت است، آبادی و قلعه و ساخلو را باید در فهرج (ایرانشهر) قرار داد».

آشنایی با قلعه های تاریخی جنوب شرقی ایران

ناصرالدین شاه قاجار در سال ۱۲۶۴ هق، با ساختن دژ در فهرج / ایرانشهر موافقت کرد. ساختمان در هفت سال به درازا کشید و توسط استاد حسین معمارباشی ساخته شد. این دژ «ناصریه» نامیده شد و در سال ۱۲۷۱ هق، مرکز بلوچستان از بمپور به ایرانشهر منتقل گردید.

این دژ در روزگار حکومت امیر دوست محمد خان بارکزایی، به دژ دوست محمد خان سرشناس شد، ولی پس از چیره شدن نیروهای دولتی، دژ ایرانشهر نامیده شد. بنای این دژ از آجر بوده و دارای اتاق، حوض خانه، انبار، اصطبل، و ... بوده است.

آشنایی با قلعه های تاریخی جنوب شرقی ایران

دژ بمپور

دژ بمپور، در بخش بمپور شهرستان ایرانشهر، بر فراز تپه ای به بلندی ۴۷۰ متر از سطح دریا قرار دارد و از دژهای مهم بلوچستان است. از نظر ساختمان تا اندازه ای همانند دژ بم است. دیرینگی دژ به زمان پیش از اسلام و دوره های باستانی ایران می رسد.

فرانسوا بالسان، نویسنده فرانسوی، که در سال ۱۳۲۵ هش / ۱۹۵۶م، به بلوچستان مسافرت کرده است، درباره دژ بمپور، می نویسد:

«من در قلعه بمپور دو حلقه شکسته به دست آوردم که وقتی به موزه لوور نشان دادم، به من گفتند که اقلا مسبوق به پانزده سده قبل از این است. هم چنین یک استوانه مرجان سوراخ شده کوچک که در قلعه بمپور به دست آوردم، طبق نظریه متخصصان موزه لوور مسبوق به دوران ساسانیان می باشد».

آشنایی با قلعه های تاریخی جنوب شرقی ایران

بمپور تا سال ۱۲۷۱ هق، مرکز حکمرانی بلوچستان بود و جنگ های زیادی در آن روی داده است. از این رو دژ بمپور چندین بار دچار خسارت و خرابی شد، ولی دوباره بازسازی گردید. آخرین تعمیر آن، در دوره قاجار توسط حکمرانان محلی انجام یافته است.

هنری پاتينجر، که در سال ۱۱۸۹ ه ش / ۱۸۱۰م، به بلوچستان سفر کرده، در ستایش بمپور، نوشته است:

«خانه رئیس قلعه و ارگ، بر بلندی خاکی وسیع و پهناوری واقع شده است. افسانه و روایت عامیانه ای در میان مردم حاکی است هنگامی که ارتش عظیمی از گبرها (زرتشتی ها) از این راه عبور می کرد، فرمانده آنها به سواران دستور داد تا توبره اسبان را از خاک و گل پر کرده و روی هم بریزند. تعداد سواران آن چنان زیاد بود، که وقتی خاکها را بر روی هم انباشتند، از آن، تپه فعلی به جای ماند. ارتفاع قلعه را اقلا يكصد یارد تخمین می زنم و محيط قاعده آن را در حدود ۸۰۰ یارد میدانم».

آشنایی با قلعه های تاریخی جنوب شرقی ایران

دیوارهای خاوری و باختری دژ از یکدیگر فاصله زیادی دارند و هر چه به سوی جنوب پایین روند به هم نزدیک تر می شوند، کوچک ترین گوشه دژ، گوشه جنوبی آن است. این دژ دارای برج استوانه ای می باشد. بزرگ ترین آنها حدود هشت متر قطر دارد، که جای توپ بوده است.

دیوار اصلی در پیرامون ساختمان ها بنا شده است. میان صحن آن در بخش جنوبی، یک ردیف اتاق و بالاتر از دیوار خرابه، چندین اتاق وجود دارد. در پیرامون دژ، چهار مناره بوده، که تنها یک مناره به بلندی ۲ متر برجای مانده است.

آشنایی با قلعه های تاریخی جنوب شرقی ایران

دژ سرباز

دژ سرباز از دژهای مهم بلوچستان است، که توسط خانهای این ناحیه در روستای سرباز ساخته شده است و از دوره اسلامی است. این قلعه بعد از غلبه بر امیر دوست محمد خان، آخرین فرمانروای محلی سیستان در سال ۱۳۰۷ هش، برای ارتش بنا شد و تا سالیان اخیر مورد استفاده نیروهای نظامی قرار می گرفت.

می گویند این در حدود ۸۰۰ سال پیش به دست پیروان فرقه اسماعیلی بنا گردیده است. در این دژ چاهی وجود دارد، که جای بر آمدن آب آن رود سرباز بوده، زیرا هر زمان که رودخانه طغیان می کرده، آب چاه نیز گل آلود می شده است.

آشنایی با قلعه های تاریخی جنوب شرقی ایران

دژ پیشین

دژ پیشین در روستای پیشین، مرکز بخش پیشین شهرستان سرباز قرار دارد و از دوران اسلامی است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، توسط ستوان محمدی، رئیس پاسگاه ژاندارمری پیشین خراب گردیده و به تپه ای تبدیل یافته است.

در شهرستان سربازی در فیروزآباد، راسک، و ... نیز دژهایی وجود دارد، که توسط حاکمان محلی ساخته شده اند.

دژهای سراوان

شهرستان سراوان دارای دژهای تاریخی مهمی است، که در هنگام جنگ و یورش بیگانگان، پناهگاه مردم محل بوده اند. در زیر به برخی از آنها، اشاره می شود:

آشنایی با قلعه های تاریخی جنوب شرقی ایران

  • دزک

دژ دزک محل زندگی و حکمرانی سردار علی محمد خان، پدر سردار امیردوست محمد خان بارکزایی، حاکم بلوچستان بوده است. این دژ از سال ۱۳۰۷ هش، به دست نیروهای دولتی گشوده شد و به مناسبت کشته شدن سرهنگ باقر آقاخان داورپناه در آن جا، به داورپناه سرشناس گردید.

  • کوهک

دژ کوهک، در 90 کیلومتری جنوب خاوری دزک قرار دارد. این دژ از بناهای تاریخی معتبر این ناحیه به شمار می رود. آرامگاه ملک شمس الدین صفاری در آن جاست.

  • سیب

دژ سیب از مهم ترین دژ های بلوچستان است که در بخش سیب و سوران شهرستان سراوان قرار دارد. بلندی آن حدود 60 متر می باشد و یک حلقه چاه آب در آن وجود دارد. این دژ از آثار دوران اسلامی بوده و گویا در دوران قاجار تعمیر و بازسازی شده است.

آشنایی با قلعه های تاریخی جنوب شرقی ایران

  • گشت

دژ گشت، در ۱۰۸ کیلومتری جنوب شهر خاش قرار دارد. این دژ از خشت و گل بنا شده و از لحاظ نظامی دارای اهمیت ویژه ای بوده است. دژ گشت هنگام لشکرکشی نیروهای دولتی به بلوچستان در سال ۱۳۰۷ هش، نخستین نقطه اتکای نیروهای سردار امیر دوست محمد خان بارکزایی را تشکیل می داده است.

  • زابلی

دژ زابلی، در بخش زابلی، در جنوب باختری شهر سراوان قرار دارد. نام پیشین آن مگس بوده است.

افزون بر دژهای یادشده، دژهای آشار، ایرافشان، پسکوه و کنت نیز در ناحيه سراوان قرار دارند.

5 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 5.00 (1 Vote)

مطالب مشابه

تماس با ما

هتل ایران مشهد

همکاری با ما

تور کیش با پرواز ماهان

تسهیلات دارندگان ایران کارت بانک آینده

تور دبی با پرواز ماهان

امتیاز کلی این مطلب (0)

0 از 5 ستاره
افزودن نظر