مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

اسامی دیگر: شاربن، سیاه زخم، کفگیرك، میلز براند، بیماري پشم چینان، بیماری پشم ریسان

اتیولوژی (عامل بیماري): باسيلوس آنتراسيس، باسيل هوازي غير متحرك مولد اسپور است كه متعلق به خانواده باسيلاسه (Bacillaceae) مي­باشد و به دو شكل رويشي  (Vegetative) و اسپور (Spore)، وجود دارد.

 

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

این باکتري در بافت­ها و مایعات بدن میزبان وجود داشته و چنانچه در معرض هوا قرار بگیرد به سرعت تشکیل هاگ می­دهد و در مقابل عوامل شیمیایی و فیزیکی بسیار مقاوم بوده­، تا سال­ها دوام می­یابد. اسپور باسيل سياه زخم، برخلاف شكل رويشي آن نسبت به تمامي مواد، تا حدود زيادي مقاوم است و مثلاً ماده ضدعفوني كننده­اي نظير كلريد جيوه، در برابر آن فقط داراي خاصيت باكتريوستاتيك (متوقف کننده رشد باکتری) مي­باشد. بطوري كه كلريد جيوه 1/0% كه زماني به عنوان يك ماده ضدعفوني كننده قوي، به حساب مي­آمد تأثير چنداني بر اسپورها نداشته، حتي اسپور عامل سياه زخم، در غلظت پنج درصد اين محلول به مدت 21 روز، زنده مي­ماند.

 

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

بنظر مي­رسد تأثير مواد اكسيدان، بر اسپورهاي باسيل سياه زخم، بيشتر باشد. به طوري كه پرمنگنات پتاسيم 4% در عرض 15 دقيقه و پراكسيد هيدروژن 4% در عرض يك ساعت به حيات اسپورها خاتمه خواهند داد و فرمالدئيد، نيز بر اسپورها تأثير نموده به منظور ضد عفوني كردن پشم و موي حيوانات در صنعت، به كار مي­رود. اسپورهاي باسيل سياه زخم، معمولاً در حرارت 150 درجه سانتيگراد در عرض يك ساعت از بين خواهند رفت و بطور كلي حرارت مرطوب از تأثير بيشتري برخوردار است. به طوري كه جوشاندن به مدت 15 دقيقه به حيات آنها خاتمه مي­دهد. اسپورها در محيط­هاي بسيار سرد، مقاومت زيادي از خود نشان مي­دهند و طي مطالعه­اي در دماي منفی پنج تا منفی 75 درجه سانتيگراد، به مدت چندين سال زنده مانده و گاهي در لام رنگ آميزي شده آزمايشگاه تا سال­ها بعد به بقاي خود ادامه مي­دهند. 

 

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

نحوه انتقال: در اثر تماس با حيوانات آلوده یا لاشه آن­ها، يا فرآورده­هاي آنها نظير پشم، مو، پوست، استخوان، سفيداب، استنشاق افشانه­هاي آلوده در كارخانجات پشم ريسي يا طي انتشار عمدي اسپورها به وسيله بيوتروريست­ها و خوردن مواد آلوده، ايجاد مي­شود.

میزان مرگ و میر سیاه زخم درمان نشده 5 تا 20% تخمین زده شده است. شکل ریوي بیماري از طریق استنشاق هاگ باکتري اتفاق می­افتد. ابتدا علائم خفیف تنفسی اتفاق می­افتد که 3 تا 5 روز بعد شدت یافته با تب و شوك به مرگ منجر می­شود. شکل گوارشی بیماري در نتیجه مصرف گوشت آلوده ایجاد شده و بیماري به التهاب معدي روده­اي ( گاسترو انتریت) شدید توام با استفراغ و خون در مدفوع تظاهر یافته و میزان مرگ و میر ناشی از آن بسیار است. 

 

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

علایم بالینی:

در حيوانات

بيماري سياه زخم، در حيوانات ممكن است بصورت فوق حاد، حاد، تحت حاد يا مزمن تظاهر نمايد و در نوع برق آسا به سرعت، باعث مرگ حيواناتی بشود كه قبلاً از سلامت كاملي برخوردار بوده­اند و چهره فوق حاد بيماري، مخصوصاً در بين گاو، بز و گوسفند، شايع مي­باشد.

در شكل حاد بيماري، حيوان در ابتدا تحريك پذير، مي­باشد ولي سپس دچار افسردگي ديسترس قلبي تنفسي، لرز، گيجي و تشنج مي­گردد. ضمناً حيوان حامله مبتلا به سياه زخم ممكن است سقط  نموده و از خوردن علوفه، خودداري نمايد. قسمت­هاي مختلف بدن حيوان گاهي ادماتوز و متورم مي­شود و خون از بعضي از حفرات بدن سرازير مي­گردد و مرگ حيوان در عرض 2-1 روز فرا مي­رسد. البته در صورتي كه اين حيوانات بمدت بيش از 5-4 روز زنده بمانند احتمال بهبودي كامل آنها وجود دارد ولي ميزان مرگ ناشي از سياه زخم در گاو، گوسفند و بز به 100-70%  نيز مي­رسد. در اسب­ها نيز سياه زخم، بصورت حاد و كشنده، تظاهر مي­نمايد و اغلب، باعث تورم گردن و شكم حيوان مي­شود و حيوان مبتلا به سياه زخم، از دردهاي كوليكي ناشي از خونريزي روده، رنج مي­برد و دچار دفع خون، از طريق مقعد مي­گردد.

در مجموع، پرندگان، دوزيستان، خزندگان و ماهي­ها مستقيماً نسبت به عفونت ناشي از باسيل سياه زخم، حساس نيستند. بعضي از پستانداران گوشتخوار، نظير سگ و شير و بعضي از پستانداران همه چيزخوار، نظير خوك نيز ممكن است نسبت به سياه زخم، حساس باشند و طي مصرف گوشت­هاي آلوده، مبتلا شوند. 

 

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

در انسان

اين بيماري ممكن است بصورت سياه زخم پوستي، گوارشي، ريوي و ندرتاً مننژيت، تظاهر نمايد ولي شايعترين چهره باليني آنرا سياه زخم پوستي، تشكيل مي­دهد.

سياه زخم پوستي، به دنبال پشت سر گذاشتن دوره كمون 10-3 روزه، بصورت پاپول كوچكي در محل ورود باسيل، به پوست، تظاهر مي­نمايد و پس از گذشت چند روز به وزيكول، تبديل مي­گردد و اطراف آن­را قرمزي و ادم مختصري كه گوده گذار نمي­باشد فرا مي­گيرد. سپس در عرض چند روز ناحيه خونريزي دهنده سياه رنگي در بخش مركزي وزيكول، ظاهر مي­شود و با تخليه مايع وزيكول، اولسر فرورفته با حدود مشخصي كه در وسط آن اسكار سياه رنگي به چشم مي­خورد بوجود مي­آيد و در عرض 3-1 هفته، از موضع جدا مي­شود. البته گاهي سياه زخم پوستي، با تشكيل بول، ادم منتشر، تب شديد و توكسمي همراه است و به ادم بدخيم، موسوم مي­باشد. لازم به ذكر است كه درمان آنتي بيوتيكي، تأثيري بر سير ضايعه موضعي سياه زخم پوستي ندارد و تنها مي­تواند از سپتي­سمي و بروز عفونت ثانويه، جلوگيري نمايد.

 

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

در صورتي كه ضايعه در قسمت تحتاني صورت يا گردن، قرار داشته باشد ادم حاصله مي­تواند گردن را احاطه نموده، به نای فشار آورد و حتي ناحيه حنجره نيز دچار ادم شود و به مشكلات تنفسي و خفگي، بيانجامد كه براي رفع آن بايستي به تراكئوتومي (عمل جراحی برداشتن قسمتی از نای)، متوسل شد. اغلب ضايعات، بهبود مي يابند و اثر ناچيزي از خود به جا مي­گذارند ولي ضايعات موجود بر روي فك و چشم، گاهي گانگرن شده و سرانجام، جهت ترميم آنها بايستي به جراحي پلاستيك متوسل گرديد. بيماراني كه دير به پزشك مراجعه مي­كنند ممكن است دچار كلاپس گردش خون و خونريزي شديد روده و مدياستينيت هموراژيك، بشوند ولي بيماراني كه به موقع، مراجعه مي­نمايند سريعاً به اقدامات درماني، پاسخ مي­دهند. گرچه گاهي چند هفته طول مي­كشد تا اسكار، از محل خود جدا شود ولي پس از شروع درمان با پني سيلين، باسيل سياه زخم، در عرض2-1 روز كامل از بين مي­رود و در ضايعه، يافت نمي­شود. سياه زخم پوستي، در صورتي كه درمان نشود در 25-20% موارد، به مرگ بيمار منجر مي­گردد. سياه زخم پوستي، اغلب بر روي صورت و اندام فوقاني عارض مي­شود. مطالعه پرونده بيماران حاكي از آنست كه اين ضايعات در 58% موارد، در صورت در 32% موارد در اندام فوقاني ودر 5% موارد در اندام تحتاني عارض گرديده و در 5 درصد موارد به شكل گوارشي خود را نشان می­دهد. 

 

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

سياه زخم گوارشي با درد شديد شكم همراه با تب و علائم سپتي سمي، حادث مي­شود. اين بيماري معمولاً بعد از مصرف گوشت آلوده خام يا با پخت ناكافي عارض مي­گردد و دوره نهفتگي آن در حدود 7-1 روز مي­باشد. سياه زخم گوارشي ممكن است به اشكال دهاني، حلقي و شكمي، عارض شود. گرفتاري حلق، معمولاً با ضايعاتي در قاعده زبان همراه با اشكال در بلع (ديسفاژي)، تب و تورم عقده­هاي لنفاوي گردن، تظاهر مي­نمايد. التهاب قسمت تحتاني روده­ها مشخصاً باعث تهوع، كاهش اشتها و تب همراه با درد شكم، استفراغ خوني (هماتمز) و اسهال خوني مي­گردد. میزان مرگ ناشی از نوع گوارشي ، 75-25% مي­باشد.

سياه زخم استنشاقي، با يك دوره مقدماتي شبيه عفونت ويروسي دستگاه تنفس، شروع مي­شود و سپس باعث ايجاد هيپوكسي و ديس­پنه (سختی تنفس) همراه با عريض شدن مدياستن در تصویر راديوگرافي قفسه سينه مي­گردد و كشنده­ترين شكل باليني اين بيماري به حساب مي­آيد. اين بيماري در اثر استنشاق 50ـ8 هزار اسپور باسيلوس آنتراسيس حاصل مي­گردد. دوره نهفتگي آن در انسان در حدود 7-1 روز است ولي گاهي تا 60 روز نيز به طول مي­انجامد و عواملي نظير فاكتورهاي ميزباني، تعداد اسپور استنشاق شده و كموپروفيلاكسي (حمله گلبول­های سفید خون به عامل بیماری از طریق مواد شیمیایی)، دوره كمون بيماري را تحت تأثير، قرار مي­دهد. علائم اوليه شامل تب خفيف، درد عضلاني و حالت كسالت است كه ممكن است به سمت نارسائي تنفسي و شوك، پيشرفت كند و مننژيت نيز همراه با آن عارض شود. ميزان مرگ ناشي از نوع ريوي، حدود 100-80% می­باشد. 

 

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

مننژیت ناشی از این بیماری می­تواند در هر سه فرم اتفاق بیفتد که حدود یک دوم بیماران با فرم ریوی به مننژیت مبتلا می­شوند. ميزان مرگ ناشي از مننژيت سياه زخم، عليرغم درمان مناسب، حدود 94% است.

میزبان: گاو، گوسفند، بز، اسب، خوك، سگ و... که نشخوارکنندگان از اهمیت بیشتري برخوردارند.

جوامع مورد مخاطره: بيماري در انسان به دو شكل صنعتي و كشاورزي به وقوع مي­پيوندد؛ فرم كشاورزي در افراد دام دار، قصاب و دامپزشكان كه با دام­ها سروكار دارند رايج است و فرم صنعتي آن، مربوط به افرادي است كه در دباغي، پشم ريسي و صنايع فرآوري كننده محصولات دامي كار مي­كنند كه همه اين­ها آلودگي را از منبع دامي دريافت مي­كنند. 

 

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

انتشار جغرافیایی: جهانی

وضعيت بيمارى در ايران: در گذشته­اي نه چندان دور اين بيماري به فراواني در ايران يافت مي­شده و مرگ و مير فراواني در دام­ها به بار مي­آورده است و در حال حاضر نيز عليرغم اقدامات كنترلي مؤثري كه در حيوانات کشور، صورت گرفته است مخصوصاً در مناطق كوهستاني و زئونوز خيز كشور، همواره مواردي از آن يافت مي­شود و حتي طي سال­هاي اخير2 مورد از حالت گوارشي آن با كشت مايع آسيت مثبت، از غرب كشور، گزارش شده است. طي مطالعه­اي در شهركرد، 54% بيماران را افراد مذكر و 46% آنان را افراد مونث، تشكيـــل مي­داده­اند. در مطالعه ديگري كه در تبريز صورت گرفته است 43% بيماران، مذكر و57 درصد آنان مونث بوده­اند که نشان دهنده این است که این بیماری با جنس ارتباطی نداشته و به شغل و تماس فرد با عامل بیماری بستگی دارد.

 

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

از كانون­هاي مختلفي در سطح استان خراسان در سال­هاي 70-60 جمعاً 94 مورد مثبت در گوسفند و 11 مورد مثبت در گاو مشاهده شده و تشخيص بيماري به وسيله جداسازي باكتري از استخوان قلم، تأئيد گرديده است و نتيجه گرفته­اند كه با توجه به آلوده بودن بعضي مراتع استان خراسان به باسيلوس آنتراسيس، گله­هايي كه واكسينه نمي­شوند همه ساله در معرض خطر ابتلاء قرار مي­گيرند و زمينه را براي بروز بيماري انساني فراهم مي­كنند. در سال1373 حدود 575/284/53 راس گوسفند و بز و 687/624/2 راس گاو و گوساله برعليه اين بيماري واكسينه شده و در همين سال تلفات ناشي از اين بيماري در گوسفند و بز 366 راس و در گاو 45 راس بوده است. همچنين در آن سال بروز موارد انساني 2/0 در هر يكصد هزار نفر بوده اســـت. ضمناً موارد انساني گزارش شده در ايران طي سال 1377،  بالغ بر 220 نفر بوده است. 

 

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

پیشگیري و کنترل: پیشگیري بیماري در انسان بر اساس کنترل عفونت در حیوانات، جلوگیري از تماس با حیوانات آلوده و محصولات آنها، رعایت بهداشت شخصی و محیطی در اماکن جابجایی فرآورده­هاي با منشاء دامی (تهویه مناسب، استفاده از لباس کار و...)، مراقبت­هاي پزشکی در مورد زخم هاي جلدي، ضد عفونی پشم و مو با محلول فرمالدئید، واکسیناسیون در نواحی آندمیک (جایی که بیماري بومی شده است) می­باشد. حیوان بیمار و لاشه آن به صورت کاملا کنترل شده معدوم شود و کسانی که در تماس با دام بودند به مدت 7تا14 روز تحت درمان آنتی بیوتیکی (با سیپروفلوکساسین، لووفلوکساسین و داکسی سایکلین به مدت 60 روز) قرار بگیرند. 

 

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

درمان: در صورت برخورد فرد با آلودگی و یا بروز هرگونه علایم سریعاً به پزشک مراجه شود و از درمان خودسرانه و در منزل اکیداً خودداری گردد. دامداران و افراد مرتبط با دام و حیوانات هم در صورت بروز هرگونه علایم بیماری در حیوانات خود سریعاً به دامپزشک مراجعه کرده و از پیگیری تا زمان تثبیت عدم آلودگی چشم­پوشی نکنند. Raxibacumab یک آنتی بادی مونوکلونال IgG1 بر علیه آنتی­ژن محافظت کننده باسیلوس آنتراسیس است که در سال 2012 توسط FDA برای فرم استنشاقی تأیید شده است. متاسفانه از گذاشتن درمان دارویی به علت درمان­های خودسرانه معذوریم.

 

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

مروری بر بیماری شاربن (Anthrax)

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 0.00 (0 Votes)

مطالب مشابه

8 قاعده در رابطه با تأثیر تغذیه بر سلامتی

خواص دارویی توت فرنگی در درمان بیماری ها

خواص دارویی ازگیل در درمان بیماری ها

درمان بیماری ها با آب کدو حلوایی

مصرف میوه لیمو ترش در درمان بیماری ها

تاثیر مثبت پرتقال توسرخ در درمان بیماری ها

امتیاز کلی این مطلب (0)

0 از 5 ستاره
افزودن نظر