نحوه ی تعامل سینما و ادبیات (1)


سینما و ادبیات، راه های اصلی و پایه ای استفاده از ادبیات در سینما مورد بررسی قرار گرفته است.
از پیدایش هنر سینما نزدیک به یک سده می گذرد. با این حال سینما به رغم این عمر کوتاه توانسته است به میزان قابل ملاحظه ای از قابلیت های هنرهای دیگر نظیر موسیقی، شعر، ادبیات داستانی، عکاسی و حتی نقاشی بهره ببرد. این بهره وری نه تنها هنر هفتم را از اصالت خود دور نساخته، که بر غنا و ژرفای آن افزوده است. آمار فیلم های برجسته ای که در داوری های جشنواره های معتبر موفق بوده اند، نشان می دهد که ادبیات داستانی (رمان و داستان کوتاه) در تغذیه سینما تأثیری شگرف داشته است. در واقع هنرها در فرهنگ غربی همواره ارتباطی ارگانیک با هم داشته اند. اگر سینمای امروز بر شانه های ادبیات داستانی که خود عمری چهارصد ساله دارد، ایستاده است. ادبیات داستانی خود بر هنر تئاتر که پیش از دو هزار سال قدمت دارد، تکیه زده است. به طور کلی، موانع تعامل سینما و ادبیات در ایران را می توان به چند گروه طبقه بندی کرد:

نحوه¬ی تعامل سینما و ادبیات (1)
1.موانع تاریخی
برخلاف غرب سینما و داستان در ایران تقریبا همزمان (حدود یکصد سال پیش) متولد شدند. بنابراین، به دلیل تاریخی سینمای ایران نمی توانست به آثار ادبی فارسی تکیه کند از سویی به دلیل ترجمه نشدن ادبیات داستانی غرب، تا حدود سه دهه پس از تولد سینما در ایران، یعنی تا پاگیری نهضت ترجمه، سینمای ایران عملا از به تصویر کشیدن داستان های غربی نیز محروم بود. بدین گونه سینمای ایران در سالهای آغازین تولدش ناخواسته از منابع داستان های فارسی و خارجی محروم بود.

نحوه¬ی تعامل سینما و ادبیات (1)
2. موانع روانشناختی / جامعه شناختی
جامعه ایرانی به دلایل پیچیده و ریشه دار جامعه شناسانه و روان شناسانه فاقد پیشینه زمینه های ذهنی کافی برای انجام کار گروهی است، بنابراین سینما که هنری کاملا جمعی است، نمی توانست آن گونه که در خاستگاهش بسط پیدا کرد. در ایران مجال گسترش یابد. گرایش به کار انفرادی و مقاومت در برابر تقسیم کار باعث شد تا کارگردانان تمایلی به استفاده از داستان های فارسی نشان ندهند و خود بکوشند تا داستان های فیلم هایشان را بنویسند و کارگردانی کند. این در حالی است که در غرب حتی گاه دیالوگ نویسی به عنوان حرفه ای جدا از فیلم نامه نویسی به کار گرفته می شود. در اغلب فیلم نامه های اقتباسی برای تبدیل یک داستان به فیلم مراحل زیر سپری می شود
داستان / طرح اولیه / فیلم نامه / دیالوگ نویسی / کارگردانی

نحوه¬ی تعامل سینما و ادبیات (1)
۴. موانع درونی
داستان به لحاظ ماهوی تفاوت های بنیادی با سینما دارد. شناخت و درک این تفاوتها می تواند به چگونگی تعامل و گفت و گوی این دو هنر با هم کمک مؤثری کند، ادبیات - و در اینجا ادبیات داستانی- به محصول مستقيم تخيل معطوف به فردیت نویسنده است که به گونه ای آگاهانه از او ساطع می شود. در حالی که سینما خلوتی است که در جمع شکل می گیرد و هویتی جمعی دارد. از سوی دیگر ادبیات به هنرهای دیگر وابسته نیست یا کمتر وابسته است. استقلال نسبی ادبیات از سایر هنرها و نیز وابستگی بنیادی آن به تخیل، سبب می شود تا داستان در خلق فضاهاي دلخواهش نسبت به سینما از استقلال بیشتری برخوردار باشد. این استقلال در کنار انعطاف پذیری نامحدود ادبیات سبب پیدایش ویژگی منحصر به فردی در ماهیت ادبیات می شود که شاید بتوان آن را تکثر پذیری نامحدود نامید.

نحوه¬ی تعامل سینما و ادبیات (1)

فضاهای داستانی با هر میزان از توصیف و شرح وقایع، به دلیل ذهنی بودن صورت های آن هرگز نمی توانند به سطح وضوح تصاویر در هنرهای بصری برسند، وقتی در داستانی یک رستوران توصیف می شود، این رستوران به تعداد خوانندگان متن صورتهای ذهنی پیدا می کند، به گونه ای که هیچ یک از این تصاویر بر هم منطبق نمی شوند. در حالی که وقتی این رستوران در فیلمی نشان داده شود، ناگزیر فقط به یک صورت عینی و قابل رویت (تصويری واحد از بینهایت تصوير ممكن) تبدیل می گردد. این مهم ترین و در عین حال بنیادی ترین تفاوت سینما و داستان است، به گونه ای که سایر تفاوت ها و تمایزها از آن برمی خیزند. درواقع در فرایند تبدیل داستان به فیلم تنها یکی از بی نهایت تصاویر ذهنی - اغلب تصویر ذهنی کارگردان - امکان عینیت پیدا می کند و سایر تصاویر در محاق قرار می گیرند، گویی هر فیلم خوانش تصویر یگانه ای از متن روایی است.

نحوه¬ی تعامل سینما و ادبیات (1)

در حالی که خوانندگان متن و از جمله نویسنده تا پیش از رویت فیلم تصویری از فضاها، شخصیت ها و حتي لحن و صدای آدم های داستان در ذهن خود ساخته اند. سینما در صراحتی بی نظیر تنها یک تلقی تصویری را که منطقا هیچ مزیتی بر سایر تلقی ها و از جمله تلقی تصویری خواننده داستان ندارد، مقابل آنها قرار می دهد و از آنجا که این تصویر اغلب با تصاویر ذهنی دیگران هم خوان نیست. می تواند واکنش های متفاوتی را برانگیزد. بنابراین، خوانندگانی که به هنگام خوانش متن در فراگردی بسیار پیچیده و غير قابل توضیح محتویات داستان (و قایع، شخصیت ها، فضاهای جغرافیایی، صداها و...) را در آمیزه ای غریب با محیط و شخصیت شکل یافته خود درک کرده¬اند، اینک یا درکی متمایز از برداشت خود مواجه می شوند. مکانیزم این ادراک به گونه ای است که خواننده خود در ساختن تصاویر داستان در ذهن خود به شکلی ناخوداگاه مشارکتی حداکثری دارد.

نحوه¬ی تعامل سینما و ادبیات (1)

خواننده فقط می تواند رستوران هایی را تصور کند که پیش از آنها تصویر ذهنی داشته با اینکه بر اساس داده های داستان آنها را در ذهن بسازد، و جز این هم امکان پذیر نیست. به گونه ای گسترده تر، خواننده از اطلاعات داده شده در متن قصه تنها شخصیتی را می سازد که برای او قابل فهم تر باشد. این تصویر همواره با آنچه او در فیلم ساخته شده بر اساس داستان می بیند، اگر نه مغایر، اما معمولا متفاوت است. در فیلم به دليل وضوح تصاویر خواننده به بیننده ای تبدیل می شود که تنها با یک پیشنهاد تصویری روبه روست و بدین گونه مشارکت او در تعامل با آنچه می بیند، به حداقل ممکن می رسد. از سویی، تفاوت تصاویری که خواننده اکنون می بیند، با آنچه پیش از این به کمک کلمات متن در ذهن خود ساخته است، او را در وضعیتی استثنایی قرار می دهد. مخاطب این تفاوت را تاحدی، می پذیرد، اما تفاوت بیش از آن باعث می شود تا او نتواند با فیلم تعامل کند.

مطالب مشابه

هتل آدم و حوا آنتالیا

تور کیش 3 شب و 4 روز

تور استانبول 2 شب و 3 روز ویژه شهریور 94

هتل و اسپای کلارک گرینز - ایرپورت ریزورت هند

دریافت تورهای لحظه آخری و نرخ ویژه از طریق تلگرام

نحوه دریافت ارز مسافرتی

امتیاز کلی این مطلب (0)

0 از 5 ستاره
افزودن نظر
  • هیچ نظری یافت نشد