تحلیل و بررسی فیلم گوست داگ اثری از جیم جارموش

تحلیل و بررسی فیلم گوست داگ اثری از جیم جارموش

فیلم گوست داگ: روح یک سامورایی، از فیلمهایی است که میتوان ادعا کرد اکثر عشاق سینما آن را دوست دارند. جیم جارموش از تمامی عناصری که باعث جذابیت بصری و ریتمیک یک اثر سینمایی می شده استفاده کرده است و همین عاملی است تا از این فیلم به عنوان یکی از درخشان ترین آثار دهه 90 میلادی استفاده کنیم. در همین ابتدا لازم است اشاره کنم که در دهه 90 میلادی سینمای آمریکا دچار یک انقلاب درونی شد و تعداد فیلمهایی که بصورت مستقل و با بودجه های بسیار کم (نسبت به آثار هالیوودی) ساخته میشد حسابی افزایش یافت.
این فیلمها عموما توان این را داشتند که هم از نظر هنری، فرمی و محتوایی با ارزش باشند و قابل تحلیل باشند و هم اینکه از نظر داستان سرایی و سرگرم کنندگی آثار قابل ذکری در تاریخ سینما محسوب شوند. این فیلمها عموما از فرهنگ پاپ محبوب در جامعه امریکا استفاده می کردند و فلسفه محتوایی شان نیز عمدتا بر اساس فلسفه پست مدرنیسم بود. در فلسفه پست مدرنیسم قرار بر این بود که برتری عقل بر احساس و تمرکز انسانها بر دانش بشری همیشه نمیتواند اصل باشد و گاهی هم ممکن است اصول سنتی و کلاسیک، بر اصول مدرن برتری یابند.

در آثار پست مدرن سینمای آمریکا دیگر خبری از فیلمهای سخت فهم و گیج کننده مدرنیستی اروپایی نیست و همه چیز جذابتر و سرگرم کننده تر شده است. فیلمها رنگ و لعاب دارند و ریتم تدوینی فیلمها نیز اکثرا بر اساس اصول ریتیمک موسیقی هایی همچون هیپ هاپ، پاپ و راک و هوی متال بود و به همین دلیل این فیلمها هم توان همراه کردن مخاطبین جدی و منتقدین سینما را با خود داشتند (بخاطر ارزش هنری و محتوایی فیلمها) و هم میتوانستند مخاطبان نه چندان جدی و عموم مردم را با خود همراه نمایند. (بخاطر جذابیتهای داستانی رتمیک و بصری)
در فیلم گوست داگ ما شاهد یکی از بهترین فیلمهای سینمای پست مدرنیستی تاریخ سینما هستیم. مردی سیاه پوست با بازی فارست ویتاکر، یک بار تا مرز کشته شدن پیش رفته و توسط مردی نجات داده میشود. او روح خود را حالا متعلق به همان مرد میداند. اصول رزمی ژاپنی را به خوبی می آموزد و در ذن و مراقبه های فکری هم حسابی پیشرفت میکند. او روح بزرگی دارد و شخصیتش اجازه هیچ نوع آلودگی به وی نمیدهد.

شغلی که شخصیت فارست ویتاکر به آن مشغول است آدم کشی و مزدوری است اما صرفا به این خاطر که خود را متعلق به همان مردی میداند که نجاتش داده است. در یکی از صحنه های ابتدایی فیلم او هنگامیکه برای قتل عام به یک خانه میرود، دختر جوان بیگناهی را می یابد که از وی میخواهد آسیبی بهش نرساند. فارست ویتاکر از خون او میگذرد و حتی کتاب محبوب خود را نیز به وی هدیه میدهد. این کتاب همان کتابی است که اصول تعالیم ذن در آن نگاشته شده است و همین اصول بهانه ای است تا جیم جارموش فیلم خود را به بخشهای مختلفی تقیسم کند. تقسیم بندی که جیم جارموش در این فیلم انجام داده بیشتر بخاطر نقطه گذاری و حتی فاصله گذاری میان مخاطب و اثرش است که از اصول هنری در فیلمها میباشد.

ویتاکر بعدتر بخاطر نکشتن آن دختر توسط مرد ارباب حسابی مورد مواخذه قرار میگیرد و به همین دلیل هم از اینجا به بعد بین این دو نفر اختلالات روابطی خاصی پدید می آید.
ریتم فیلم از همان شروع حسابی پویا و زنده است و بسیاری از صحنه های تعقیب و گریز و خونریزی را هم موسیقی های تند و مهیج رپ همراهی میکند. شاید یکی از درخشان ترین استفاده هایی که تاکنون از موسیقی رپ شده متعلق به همین اثر یعنی گوست داگ: روح یک سامورایی اثر جیم جارموش باشد.
جارموش در این فیلم هم محتوای فیلمش را بر اساس عرفان شرقی و آموزه های ذن بنا نهاده است. او که خود در اروپا با چنین طرز فکری آشنا شد و در امریکا نیز مطالعات خود را ادامه داد، رفته رفته به نوعی بلوغ پختگی در این طرز فکر دست یافت و در این اثرش یکی از بهترین مفاهیم مدنظر خویش را بنا نهاده است.
در در فیلم او دو دوست بیشتر ندارد. اولی دختر بچه ای است که مانند خودش سیاه پوست و حاشیه نشین است و با کتاب داستانی که به این دختر هدیه میدهد با وی دوست میشود. دختر انگار که فهمیده او مرد خوب و بی آزاری است و به همین دلیل به او نزدیک میشود و دوستی صمیمانه و جذابی را با وی آغاز میکند. البته نقش فارست ویتاکر در این فیلم حسابی کم حرف و گزیده گو است. او با یک بستنی فروش فرانسوی هم در محله خودش دوست شده و چون هیچ کدام بلد نیستند به زبان یکدیگر صحبت کنند، بین آنها هیچ گفت گو و دیالوگ و ارتباط کلامی برقرار نمیشود. این دو نفر کسانی هستند که قرار است در نبرد پایانی و در سکانس آخر در کنارش باشند.

در سکانس پایانی فیلم، مردی که خود را رئیس و همه کاره فارست ویتاکر میداند، به قصد انتقام نزد فارست ویتاکر می آید. هر دو برای خودشان دلایلی دارند که باعث میشود از موضوع خود کوتاه نیایند. فارست ویتاکر و رئیسش مانند وسترنرهای غرب وحشی برای دوئل مقابل یکدیگر می ایستند و دختر سیاه پوست و مرد فرانسوی زبان بستنی فروش هم تنها نظاره کنندگان این نبرد خیابانی هستند.
در پایان که فارست ویتاکر کشته شده است دختر نوجوان سیاه پوست در حال خواندن کتاب داستانی است که از آن مرد هدیه گرفته بود. او کتاب را ورق میزند و با مطالعه اش گویی روح فارست ویتاکر در جسم او حلول میکند. در این فیلم جیم جارموش موفق میشود فلسفه و اساس سینمای خود را بنا نهد و به همین دلیل است که گوست داگ: روح یک سامورایی و همچنین مرد مرده که هر دو آثار جارموشی هستند و یک نوع مفهوم و محتوا را ارائه میکنند، درخشان ترین آثار سینمایی او محسوب میشود.
لازم است در پایان اشاره شود که تصویر قاتل و مقتولی که در این فیلم ارائه میشود نوعی از فانتزی گرایی و شبه کارتونیستی هستند که از مشخصه های فیلمهای پست مدرنیستی است.