ماموگرافی چیست و چه کاربردی دارد؟

ماموگرافی چیست و چه کاربردی دارد؟

بررسی اجمالی
یکی از علل شایع مرگ و میر در میان زنان مبتلا به سرطان، سرطان سینه است، ماموگرافی ابزای است برای تشخیص زودهنگام این سرطان.
در واقع ماموگرافی عبارت است از عکس برداری از سینه که در آن تمام بافت سینه از لحاظ حضور یا عدم حضور توده های سلولی مشکوک بررسی می شود.

ماموگرافی چیست؟
نوع خاصی از عکس برداری به وسیله اشعهX با دوز کم، که در آن به بررسی بافت سینه ها پرداخته می شود را ماموگرافی گویند. این تست را که در اصطلاح ماموگرام نیز می نامند، ابزاری است برای بررسی و کشف زودهنگام سرطان سینه، خصوصا در زنانی که هنوز هیچ علامت و نشانه ای از بیماری ندارند و هیچ توده قابل لمسی در سینه های آنها وجود ندارد. در واقع با انجام تست ماموگرام می توان دو سال قبل از بروز علائم و نشانه های سرطان سینه، آن را شناسایی کرد. تصاویر مربوط به ماموگرامی سیاه و سفید هستند و توانایی شناسایی توده سلولی مشکوک، که قطر آن به حدود 0.5 سانتیمتر می رسد، را دارد.

چگونه عکس مربوط به ماموگرامی تفسیر می شود؟
در حالت کلی زمانی که فردی توده سلولی مشکوک در سینه خود دارد تا زمانی که این توده به اندازه کافی بزرگ نشود (حداقل قطر یک سانت)، قابل لمس نیست و در واقع هیچ برجستگی یا ایجاد توده سفتی را نمی توان تشخیص داد.
در ماموگرافی تصویر سینه بیمار به صورت سیاه و سفید عکس برداری می شود که سیاه بافت عادی سینه را نشان می دهند. نواحی که با رنگ سفید مشخص می شوند می توانند مربوط به بافت متراکم سینه و یا ذارات رسوبات کلسیم در سینه و یا ناشی از توده سلولی مشکوک باشند.
در صورتی که نقاط سفید مربوط به بافت بسیار متراکم سینه باشد، بایستی بررسی های دقیق تری انجام شود.
نقاط سفید رنگ مربوط به ذرات رسوبات کلسیم معمولا بیخطر هستند. البته تشخیص خطرناک بودن یا نبودن آنها بستگی به الگوی قرار گیری این ذرات دارد.
انواع ماموگرافی
1- ماموگرافی معمولی
ماموگرافی معمولی با اشعه ایکس با دوز بالا انجام می شود و از آنجایی که تصاویر بایستی به صورت فیلم و عکس تهیه شوند، کیفیت لازم را نداشته و زمان آماده شدن انها نیز طولانی است.
2- ماموگرافی دیجیتال
در این نوع ماموگرافی از اشعه ایکس با دوز پایین استفاده می شود و به همین دلیل انجام این تست عوارض جانبی برای بیمار ندارد. همچنین در این مورد تصاویر ایجاد شده به صورت دیجیتالی ذخیره می شوند و به پزشک این امکان را می دهند برای بررسی های دقیق تر تصویر را بزرگ و کوچک کند و حتی با تنظیم سایه و روشن تصویر نقاط مشکوکی که در نگاه اول دیده نمی شدند نیز مشخص شوند. همچنین زمان آماده سازی تصاویر دیجیتال بسیار کم و در حدود چند ثانیه می باشد.
ماموگرافی چگونه انجام می شود؟
برای انجام این تست، بیمار در مقابل دستگاه می ایستد و یکی از سینه ها بین صفحات قرار می گیرد. پس از آن اشعه ایکس در دو زاویه مختلف یکی از بالا به پایین و دیگری از سمت راست به چپ یا بلعکس تابانده می شود و در عرض چند ثانیه تصویر بافت درونی سینه تشکیل می گردد.

در انجام تست ماموگرافی رعایت چند نکته ضروری است:
• دقت کنید ماموگرافی را در مراکزی انجام دهید که دستگاه دیجیتال و پیشرفته ای در اختیار دارند.
• از سابقه رادیولوژیست مربوطه اطمینان حاصل کنید که فردی کارآزموده و متخصص باشد.
• یک هفته قبل از زمان قاعدگی از انجام ماموگرافی خودداری کنید.
• هرگز هنگام انجام ماموگرافی از مام یا مواد خوشبو کننده بر روی پوست خود خصوصا زیر بغل و اطراف سینه ها استفاده نکنید چرا که ممکن است بر کیفیت تصویر ایجاد شده تاثیر بگذارد.
• آرامش خود را حفظ کنید.
• لباس گشاد و راحت بر تن کنید.
• در صورتی که برای انجام تست به صورت ایستاده مشکل دارید، حتما با رادیولوژیست در میان گذارید.
• تصاویر و نتایج تست های ماموگرافی قبلی خود را به همراه داشته باشید.
آیا می توان به جای ماموگرافی از سونوگرافی سینه استفاده کرد؟
خیر. برای بررسی تمام بافت سینه استفاده از تست ماموگرافی گریز ناپذیر است. در سونوگرافی فقط قسمت کوچکی از سینه نشان داده می شود و به هیچ عنوان برای بررسی موارد مشکوک قابل استناد نیست.

ماموگرافی یا MRI سینه، کدام بهتر است؟
در مراحل اولیه، که بیمار نسبت به وجود توده در سینه خود مشکوک است، استفاده از تست ماموگرافی کافی است. اما در برخی از موارد توده هایی هستند که با انجام ماموگرافی مشخص نمی شوند، در چنین شرایطی انجام MRI سینه لازم و ضروری است. همچنین در شرایطی که ماموگرافی وجود توده سلولی مشکوک به سرطان را در سینه تشخیص داد، انجام MRI سینه برای بررسی های دقیق تر و نیز تشخیص نوع سرطان سینه لازم و ضروری است.
البته در زنان جوان با بافت سینه متراکم، MRI راه مطمئن تری برای بررسی سینه ها می باشد.
چه زنانی ملزم به انجام تست ماموگرافی هستند؟
زنانی که دارای دست کم یکی از شرایط زیر هستند بایستی حداقل یک بار در سال مورد بررسی قرار گیرند:
1. زنان بالای 40 سال
2. زنانی که دارای سابقه خانوادگی (مادر یا خواهر آنها) ابتلا به سرطان سینه هستند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند. این دسته از زنان حداقل از سن 35 سالگی ملزم به انجام تست ماموگرافی هستند.
3. زنانی که از وجود توده سلولی مشکوک در سینه خود رنج می برند.
4. زنانی که عادت ماهیانه نامنظم و اغلب زود هنگام دارند.
5. زنان یائسه ای که دیرتر از حد معمول یائسه شده اند یا پس از یائسه شدن اضافه وزن پیدا کرده اند.
6. زنانی که در سن بیشتر از 30 سال برای اولین بار باردار شده اند.
7. زنانی که دخانیات مصرف می کنند.

در بیشتر موارد نتیجه تست ماموگرافی منفی است و مشکلی در سینه ها وجود ندارد. اما اگر نتایج حاکی از وجود مورد مشکوکی هم باشد، لزوما به معنای ابتلا به سرطان سینه نیست و فقط برای انجام تست ها و آزمایشات دقیقتر نیازمند بررسی های بیشتر است. این بررسی ها می تواند انجام دوباره ماموگرافی، سونوگرافی یا MRI سینه باشد و در هر صورت تا زمان تشخیص مورد مشکوک و یا اطمینان از سلامتی بیمار انجام آنها لازم و ضروری است. حتی ممکن است برای بررسی دقیق تر پزشک از بافت سینه نمونه برداری کند که البته فقط 1 درصد موارد مشکوک به چنین تستی نیاز دارند و احتمال ابتلا به سرطان سینه از بین آنها وجود دارد.