معرفی شهر کازرون در دوران باستان

معرفی شهر کازرون در دوران باستان

محوطه های پارینه سنگی دشت کازرون

دشت میان کوهی شهر کازرون به دلیل محوطه های دوره تاریخی به ویژه در دوره ساسانی همواره مورد توجه بسیاری از باستان شناسان قرار گرفته است و شاید به همین دلیل به حوزه های دیگر آن، به ویژه پارینه سنگی توجهی نشده است. جودیت پولار تنها باستان شناسی است که توانست در یک بررسی کوتاه در این حوزه، دو غار در تنگ تیکاب شناسایی کند و با توجه به وجود مصنوعات سنگی گردآوری شده که شامل ریز تیغه، سنگ های مادر ریزتیغه ای و خراشیده های انتهایی، این غارها به اواخر فراپارینه سنگی نسبت داده شده است. طی احیاء سازی نقش برجسته های تنگ چوگان، غار شکارچی به وسیله استادسرفراز در سال ۱۳۵۳ کاوش شد.

به دلیل محدودیت پژوهش های پارینه سنگی، به ویژه در این منطقه و پس از شناسایی غار چشمه ساسان در اسفند ۷۹، پس از موافقت سازمان میراث فرهنگی استان فارس، اقدام به انجام بررسی باستان شناختی این منطقه شد. هدف این بررسی، علاوه بر تلاش برای از سرگیری پژوهش های پارینه سنگی در این منطقه مهم، کشف ارتباط بین محوطه های شناسایی شده این منطقه با محوطه های مشابه در زاگرس بود.

در این بررسی از تمامی محوطه ها عکس برداری شده است و نمونه های سطحی نیز برداشت شده و از بعضی محوطه ها نیز نقشه برداری به انجام رسیده. یادآور می شوم که در این بررسی، به وضعیت جغرافیایی منطقه نیز توجه بسیار شد و تمامی منابع آبی و دیگر عوامل مطلوب زیست محیطی منطقه، تجزیه و تحلیل شد. یافته های سطحی باستانی در یک مساحت تقریبا معین به روش اتفاقی نمونه برداری و پس از آن آمارگیری و طبقه بندی شد. قطعات خردشده در این طبقه بندی جزو ضایعات شمرده شده است. پس از طبقه بندي مصنوعات سنگی طراحی و از لحاظ شکل و تکنیک ساخت مورد تجزیه قرار گرفت.

در این بررسی که می توان آن را گسترده ترین بررسی پارینه سنگی در دشتی میان کوهی کازرون دانست، تعداد ۲۷ محوطه (غار و پناه گاه صخره ای) شناسایی و بسیاری از آن ها به عنوان اثر ملی به ثبت رسید. امید است این بررسی، مقدمه ای برای پژوهش های گسترده تر باستان شناسی در این منطقه مهم باشد.

وضعیت جغرافیایی و محدوده منطقه بررسی

دشت میان کوهی کازرون به صورت یک ناودیس داراي طول ۸۶ و عرض ۹ کیلومتر است و در میان دو رشته کوه با جهت های شمال غربی - جنوب شرقی محصور شده است. کوه های دیوار شرقی شامل کوه شاهپور (ارتفاع ۱۵۵۶ متر)، دوان (ارتفاع ۲۲۵۰ متر) بر روی تاقدیس دشتک و دیوار غربی شامل کوه های گمارج (ارتفاع ۱۶۹۷ متر) و نودان بر روی تاقدیس شاه نشین است. رودخانه شاه پور به عنوان مهم ترین رودخانه منطقه از کوه های دشتک سرچشمه گرفته و پس از طی مساحت حدود ۶۰ کیلومتر وارد تنگه چوگان و پس از به وجود آوردن تراس هایی به حداقل شیب خود (حدود 4 / 1 درصد) می رسد و پس از آن به طرف جنوب غار منحرف شده و در مسیر خود به شعبه های متعدد تقسیم می گردد و یکی از حوزه های مهم کشاورزی را به وجود می آورد. دریاچه پریشان با وسعت ۴۳ کیلومتر مربع در جنوب شرقی کازرون قرار دارد.

دشت کازرون با ارتفاع بیش از ۸۰۰ متر از دریا در دامنه های کوه های آن چشمه های فعال فراوانی از جمله چشمه ساسان (بده متوسط 6 / 2 متر مکعب در ثانیه) سراب دختران (۲۹۵ متر مکعب در ثانیه) و چشمه آبگینه می باشد. به طورکلی به دلیل شرایط مطلوب زیست محیطی و هموار بودن دشت، این منطقه دارای تنوع زیست جانوری و گیاهی می باشد.

محدوده منطقه بررسی شده، از دامنه غربی کوه شاه پور در نزدیکی روستای عمویی شروع و تا دامنه غرب کوه فامور در شمال دریاچه پریشان در یک مسافت طولی ۴۰ کیلومتری ادامه می یابد. به طورکلی، دامنه کوه های شاه پور، دوان و فامور به طور غیر منظم مورد بررسی قرار گرفت.

وضعیت و مشخصات کلی محوطه های شناسایی شده

محوطه های شناسایی شده، دارای ویژگی هایی مشترک به شرح زیر است:

1. غارها از لحاظ زمین شناسی جزو غارهای کارستی افقی و دارای اندازه های کوچک و غیر فعال و پلان محوطه داخلی آن ها نیز از نوع تک مجرایی است.

٢. دسترسی آسان به منابع آبی (رودخانه و چشمه های فعال).

٣. ارتفاع کم نسبت به زمین های اطراف و دسترسی آسان به دشت (ارتفاع متوسط نسبت به زمین های اطراف حدود ۱۷ متر).

۴. شیب ملایم دامنه (شیب متوسط حدود ۱۳ درجه).

۵. چشم انداز وسیع و آفتاب گیر بودن محوطه داخلی.

۶. مساحت تقریبا وسیع محوطه داخلی و حجم عظیم نهشت درون محوطه.

۷. وجو منابع سنگی فراوان.

غارهای شناسایی و بررسی شده به ترتیب از جهت شمال غربی به جنوب شرقی دشت میان کوهی شهر کازرون شامل این موارد است:

غار گوسفند، غار چشمه ساسان، تنگ تیکاب (یک غار و ۲ پناه گاه)، تنگ مش رستمی (۳ غار و ۳ پناه گاه صخره ای)، تنگ بهمنیار (۳ غار و ۴ پناه گاه صخره ای)، تنگ بگدونی (۸غار) و غار بليان.

در سایر نواحی استان فارس جنبش جدی در امور ساختمانی در آن دوران انجام نشد، فقط تعدادی متولی در شهر کازرون به موجب مصالحه نامه های رسمی، اولی معادل ۲۷۶۰ و دومی معادل ۲۴۲۸ ذرع، اراضی ملکی خود را به حاکمان وقت اهدا کردند و در ضمن عقد، شرط نمودند اگر ساختمان نشود این صلح نامه از درجه اعتبار ساقط و اراضی به خود ایشان برگشت خواهد نمود.