معرفی قلعه های باستانی سیستان

معرفی قلعه های باستانی سیستان

بی بی دوست

خرابه های قلعه اشکانی در شهر بی بی دوست و قبرستان آن، در ۱۷ کیلومتری بخش شمال شهر زابل، در روستای ارباب، واقع در جنوب شرقی روستای آقایی است که در انتهای آب قرار دارد. برخی این قلعه را مربوط به دوران اشکانی می دانند، اما بعضی نیز متعلق به دوران اسلامی می شناسند.

تپه

دژ تپه، در بخش میانکنگی سیستان و در حدود ۶ کیلومتری خاور کرکو قرار دارد. این دژ پناهگاه یا سکونتگاه شخص مهمی بوده است. در این دژ آثار باروی بیرونی به خوبی دیده می شود.

ترقون

دژ ترقون، یکی از هفت دژ دلتای جنوبی رود هیرمند است، که در روزگاران کهن بنا شده است. در سال ۷۸۵ هق، به دستور تیمورلنگ خراب شده است. این دژ در زمینی بلند به درازای حدود ۳۰۰ متر و پهنای ۱۵۰ متر ساخته شده است.

بخش خاوری کم یا زمینی که بخشی از آن در اثر فرسایش آب یا باد خالی شده باشد، به صخره ای پایان می یابد، که حدود 7/5 متر بلندی دارد و تنها از همین سو، ترقون را دژبند کرده بودند. آثار دیوارهای بلند در راستای خط بیرونی صخره وجود دارند. دروازه دژ از بین رفته است، احتمال می رود در انتهای شمالی، دیوارها، پیوسته به حیاطی با پهنه حدود ۹۳ متر مربع قرار داشته اند و پیرامون آن، بناهای گنبدی شکلی همانند کندو، بر هم استوارند.

اتاق ها بیشتر گنبدی شکل بوده و بر در و دیوار آنها نشانه های معماری تزیینی، مانند دو مناره باختری اتاق های هشت گوشهای زاهدان وجود دارد.

ردیف های پایین دیوارهای بلند شمالی از آجر پخته و بخش های بالا و اتاق های درونی از خشت خام ساخته شده اند. راه زیرزمینی به چاه دژ، از آجر بنا گردیده است.

دژ ترقون برای بار دوم، در زمان سلطان محمودبن یحیی بن ملک علی تعمیر و پیرامون آن خانه هایی بنا گردیده و استادان سنگ تراش حدود ۲۰ سال در آن کار کرده اند.

برای ایمنی دیوارها، مناره ای وجود ندارد و دیوارها دارای دریچه و روزنه اند. برای ایستادن نگهبانان، بالکن هایی ساخته شده و برای تیراندازی های مورب، مجموعه روزنه ها سه به سه قرار گرفته اند. روزنه مرکزی برای تیراندازی مستقیم و روزنه های چپ و راست فصيل ها/ باروها مستحکم اند و از بالکنی کوچک و باریک، به عنوان پیوند دهنده اتاق ها استفاده شده و برای رسیدن به بخش های شهر، که با دیوارهای شمالی و جنوبی پیوسته اند از همین بالکن ها استفاده می شده است. در باختر آن گورهای گنبدی / تیرگ/ دخمه شکل وجود دارد.

تیمور

دژ تیمور در بخش شهرکی و نارویی، در ۲۷ کیلومتری شهر زابل قرار گرفته و از دوران اشکانی ساسانی است.

چپو

دژ چپو، در شمال خاوری نادعلی / کی / رنگ / زرنج و جنوب خاوری دژبلان / کلان قرار دارد. دیوارهای آن فرو ریخته و به گونه تپه در آمده است و تنها یک دروازه آن نمایان است. این دژ از خشت خام و اندکی آجر ساخته شده است. کاخ میانی دژ از میان رفته است.

در جنوب دژ چپو در محوطه ای به پهنه ۱۲۰ متر مربع دو ساختمان زیبا ساخته شده است، که با دروازه دژ که رو به روی آن است، حدود ۱۰۰ متر فاصله دارد.

حوض دار

دژ حوض دار / حوضدک، در جنوب خاوری دریاچه هامون و در جنوب باختری شهر سوخته و در باختر دژ مچی قرار دارد. دروازه ها در سوی شمال و جنوب هستند و دور آن خندقی به پهنای ۱۵ متر وجود داشته است. در سوی چپ دروازه شمالی، بنای کاهگلی بزرگی درست شده که کاخ حکمران بوده است. در درون خندق، آثار دو سه چاه است که هنگام خشکسالی، برای ساکنان دژ آب فراهم می کردند. در شمال در آثاری از دیوار باغ ها دیده می شود و در جنوب آن، گورستان قرار گرفته است.

رستم

دژ رستم، در ۶۰ کیلومتری جنوب باختری شهر زابل قرار دارد و در حال حاضر به کلی ویران شده است. در ازای دژ دو کیلومتر و پهنای آن حدود یک کیلومتر است. استخوان بندی بسیاری از بناهای آن هنوز برپاست.

رندان

دژ رندان در میان ویرانه های خانه های بزرگ و قدیمی در پیرامون تپه ای به نام رنده / رندان قرار داشته، که مردم در هنگام نیاز به آن پناه می بردند. دژ چهارگوش بوده و دور آن دیوارهای استواری بوده است.

در چهار گوشه روی تپه ها، برج بزرگی وجود داشته است، در ویرانه های تپه ای شکل، آجر و ظرف های شکسته دیده شده است. آجرهای موجود در این تپه ها از گچ ساخته می شدند نه از گل رس.

در حدود ۱۰۰ متری جنوب در دیوارهای بزرگ و ویران شده ای از خط دفاعی بیرونی دیده می شود. از این دژ به عنوان قرارگاه نظامی استفاده می شده است.

امروز خرابه های شهر باستانی دژ رندان در بخشی پهناور در نادعلی نزدیک تپه سرخ دک و سفیددک، در سوی راست هیرمند قرار دارد.