منبت چوب و کاربرد آن در جنوب شبه قاره هند
منبت کاری در حیطه هندوئیسم پیش از پرداختن به شاخه های اصلی منبت کاری در حیطه هندوئیسم لازم است با بررسی کلی این آثار، نکاتی دربارة: 1) فرم و زیبایی شناسی، 2) جنس چوب، 3) شیوه های اجرایی؛ روشن شود تا درک کلی این آثار سهل تر شود.
فرم و زیبایی شناختی
دید زیبایی شناختی به آثار منبت کاری در هندوئیسم، به شدت تحت تاثیر طبیعت قرار می گیرد. از این رو، هنرمند برای بیان بهتر یک روایت از هیچ یک از عناصر طبیعی به راحتی عبور نمی کند، به خصوص آن که پایه مذهبی هندوئیسم که خود گرایش شدید به طبیعت دارد، بیش از پیش به هنرمند فرصت استفاده از دید طبیعت گرای خود را می دهد. با تأملی در آثار هنری این سرزمین می توان به روشنی دریافت که طراحان و سپس، منبت کاران دائما در پی به دست آوردن فرم ها و انرژی های نهفته در طبیعت اند. آنان هرگز به یک شمایل مشخص و از پیش تعیین شده یک عنصر واحد اکتفا نمی کنند؛ به همین دلیل، تنوع فرم و شکل حتی در محدوده یک عنصر واحد، مانند گل لوتوس، بسیار فراوان است و این تنوع زمانی به منتها درجه خود می رسد که یک عنصر واحد در روایت های مذهبی گوناگون حضور می یابد. گرایش هندوئیسم به طبیعت و دید رئالیست هنرمندان، عناصر طبیعی استفاده شده در این هنر را بسیار متنوع کرده است. این عناصر را می توان در چند گروه مشخص دسته بندی کرد:
1- عناصر گیاهی؛
2- عناصر حیوانی؛
3- عناصر انسانی؛
4- موجودات افسانه ای و اساطیری.
در زیر مجموعه هر یک از این عناصر گروه کثیری از موجودات قرار می گیرد. با آن که تمایل هنرمندان به هرچه طبیعی تر جلوه دادن اشکال این موجودات است، اما هریک از این اشکال مختصات ویژه ای را - که نشان از ارتباط آن ها با مذهب هندوئیسم دارد - نمایش می دهد. به همین لحاظ، گاهی با آن که تک تک اجزای یک اثر رو به سوی رئالیسم دارد، اما ترکیب بندی کل مجموعه انسجام و نظم طبیعی را ندارد، مانند قورباغه بسیار بزرگی که حامل خدای ویشنو است. در طراحی این قورباغه با آن که اصول خدای ویشنو در نسبتی بسیار غیرطبیعی رئالیسم تا حد بسیاری رعایت شده است، اما در ترکیب، با اربابش قرار دارد.
باید یادآوری کرد که هیچ یک از موجودات این جدول به خودی خود مهم نیست اند. در واقع، ارزش وجودی آنان به واسطه مفاهیم نمادین و مذهبی نهفته در آن ها می باشد.
جنس چوب
به علت شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب شبه قاره هند، این سرزمین پوشیده از جنگل است؛ بنابراین، منبع اصلی و دائمی هرگونه فعالیت مربوط به چوب است؛ مانند معماری، مجسمه سازی و منبت کاری. چوب این جنگل ها ضمن تنوع رنگ و جنس، مرغوبیت بسیار بالایی دارد. بهترین و مرغوب ترین این چوب ها برای کار منبت، عبارت است از: چوب ماهون، چوب ساج، چوب آبنوس و چوب فوفل.
هرچند آب و هوای گرم و مرطوب منطقه هند جنوبی باعث انبوه شدن جنگل ها شده است، باعث تخریب زود رس اشیای چوبی نیز می شود؛ البته ناپایداری و سستی چوب در این مسئله بی تأثیر نبوده است. از این رو، آثار چوبی اندکی از قرون گذشته (حداکثر تا قرن شانزده و هفده) باقی مانده است. درواقع، قسمت اعظم میراث چوبی این سرزمین متعلق به قرون هجدهم، نوزدهم و بیستم می باشد.
شیوه های اجرایی
معماران هندو که خود منبت کاران ساختمان های خویش اند، به چندین شکل از منبت استفاده می کنند:
- در شکل ساختمانی: مهم ترین بخش های یک ساختمان که زیر پوشش منبت قرار می گیرد، عبارت است از : سقف ها، ستون ها، براکت های زیر شیروانی، سنتوری های سردر و مجموعه ای از در و قاب در. این مجموعه می تواند متعلق به ساختمان یک معبد یا منزل مسکونی یک بازرگان متمول یا حتی کاخ امرا باشد. در همه این موارد، اولا ماده اصلی کار چوب است؛ ثانیا تصاویر و طرح ها همگی از روایات مذهبی ریشه می گیرد که به طرز بسیار پیچیده ای با فرهنگ و زندگی مردم عجین شده است.
- در شکل کاملا مذهبی: به غیر از ساختمان معابد (مستقر در زمین) که به خدایان مختلف منسوب اند، هندوان دو شیء بسیار مقدس دارند: ۱. معابد زیارتی متحرک به نام تر یا راتا؛ ۲. ارابه خدایان و الهه گان به نام واهانا. این دو کاملا از چوب تهیه شده و تماما از منبت پوشیده است. مردم هندو از این زیارتگاه های متحرک در جشن های مذهبی استفاده می کنند. حال برای آشنایی بیش تر با هنر منبت کاری در حیطه هندوئیسم مهم ترین جلوه گاه های این هنر معرفی می شود. این آثار عبارت است از : انواع واهاناها، انواع ارابه های خدایان با نام راتر و درها و قاب درهای ساختمان ها، که خود به نوعی معرف طبقه اجتماعی خانواده ساکن آن است.
نظر خود را اضافه نمایید
ارسال نظر به عنوان مهمان