قم

قره تپه ی قمرود در استان قم

قم یکی از استان های ایران است که در نزدیکی تهران واقع شده است و شهری مذهبی و تاریخی است. قمرود نیز یکی از روستاهای اطراف شهر قم است. گفته می شود که نخستین استقرار در روستای قمرود مربوط به هشت هزار سال پیش است. بنابراین قدمت زندگی مردم در این شهر بسیار زیاد است. این زندگی تا دو هزار سال بعد نیز ادامه یافته است اما سرانجام سیلی عظیم در این ناحیه اتفاق افتاده است که باعث شده مردم از آن کوچ کنند و این منطقه خالی از سکنه شود. اما در اواخر دوره ی حکومت ساسانیان دوباره مردمی در قمرود ساکن شده اند و تا کنون نیز این روستا مردمانی داشته است. رستای قمرود امروزه یکی از روستاهای نسبتا خوش آب و هوای استان قم محسوب می شود.

در یک و نیم کیلومتری جنوب غربی این روستا یا به عبارتی دیگر در بیست و سه کیلومتری شمال شرقی شهر قم، منطقه ای به نام قره تپه واقع شده است که گنجینه ای است از آثار باستانی با قدمت زیاد. آثاری شامل بقایای معماری های ارزشمند، ظروف سفالین و ... قدمت این آثار بر طبق نظر کارشناسان به 6400 سال پیش می رسد. این منطقه تا کنون بارها مورد کاوش کاوشگران و کارشناسان باستان شناسی قرار گرفته است و در هر کاوش نیز بقایایی از پیشینیان یافت شده است. گفته می شود که از این منطقه تا کنون آثاری به دست آمده است که از هفت لایه ی فرهنگی متفاوت بوده است. این موضوع به این معنا است که در هر دوره ای از تاریخ با از بین رفتن یک تمدن و ویران شدن کامل محل زندگی آن ها، تمدنی دیگر با زندگی جدید و مردمانی جدید در این منطقه ساکن می شده اند و خانه ها و آثار خود را بر روی بقایای تمدن پیشین بنا می کردند.

به طور کلی تا کنون و از مجموع تمام کاوش هایی که در این ناحیه انجام گرفته است، 93 اثر باستانی یافت شده است که قدیمی ترین آن ها به دوره ی پارینه سنگی یا پانزده هزار سال پیش مربوط می شود. این آثار شامل قلعه، کاروانسرا، امام زاده، پل، پل بند و ... می شوند. همان طور که گفته شد از منطقه ی قره تپه ی قمرود سفال های بسیار زیادی نیز پیدا شده است که از ارزش بسیار زیادی برخودارند. یکی از مهم ترین آثار سفالی یافت شده در این منطقه قدحی است که در حدود 97 سانتی متر قطر دارد و ارتفاع آن نیز یک متر و 22 سانتی متر است.

خانه ی تاریخی حاج قلی خان در قم

قم یکی از شهرستان های ایران است که به عنوان شاهراه ارتباطی شناخته می شود و دومین مقصد گردشگری مذهبی کشور نیز محسوب می شود. این شهر کوچک به خاطر این که میزبان پیکر پاک حضرت معصومه (س) است، سالانه زائران زیادی را میزبانی می کند و نه تنها از ایران، بلکه از کشورهای همسایه نیز توریست هایی را می پذیرد.

قم شهری تاریخی نیز هست که در آن اماکن و عمارت های تاریخی بسیاری یافت می شود. خانه ی های تاریخی نیز از دیگر جاذبه های گردشگری قم است که امروزه از آن ها بهره برداری هایی در زمینه ی گردشگری نیز شده است. به عنوان مثال می توان به خانه ی تاریخی یزدان پناه اشاره کرد که به یک رستوران سنتی با غذاهای اصیل ایرانی و موزه ی صنایع دستی تبدیل شده است.

خانه ی تاریخی حاج قلی خان نیز از دیگر خانه های تاریخی این شهر است که قدمت آن بر طبق اسناد تاریخی متعلق به اواخر دوره ی قاجار است. البته بخش هایی از این خانه نیز از قدمت بسیار بیشتری برخوردارند و تاریخ ساخت آن ها به بیش از 120 سال پیش می رسد. این خانه هم اکنون در یکی از محله های قدیمی قم که به محله ی چهار مردان معروف است، واقع شده است.

ورودی خانه ی تاریخی حاج قلی خان یک سردر کوتاه دارد که شامل طاقی کوتاه و قوسی شکل است و از آجر ساخته شده است. مساحت کل این خانه در حدود 400 متر مربع است و به طور کلی از سیزده اتاق تشکیل شده است که چهار تای آن ها بزرگ تر از بقیه هستند. در این خانه دو بادگیر نیز وجود دارد و در بخش شرقی آن نیز یک پنج دری واقع شده است که از طریق این بادگیرها با فضای خارجی و زیرزمین در ارتباط است.

خانه ی حاج قلی خان هم از لحاظ قدمت و هم از لحاظ معماری خود دارای ارزش است و در تیر ماه سال 1377 در آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده است. این بنا هم اکنون کاربردی اداری دارد و محل اداره ی میراث فرهنگی است.

مدرسه ی غیاثیه یا پامنار در قم

قم شهری کهن و تاریخی است که در آن بناها و عمارت های تاریخی زیادی یافت می شود. از مساجد بزرگ و مختلف گرفته تا مدرسه های قدیمی، امام زاده ها، آب انبار و کاروانسراهای متفاوت. مهم ترین و مشهورترین مدرسه ی قدیمی قم مدرسه ی فیضیه است که هم اکنون محلی برای اجتماع طلاب و حوزویون است. همچنین پایگاه اصلی حوزه ی علمیه ی قم نیز محسوب می شود. این مدرسه شهرت خود را علاوه بر این موضوع، مدیون سخنرانی تاریخی امام خمینی در آن است که به قیام 15 خرداد مردم قم منجر شده است.

مدرسه ی غیاثیه نیز یکی دیگر از مدرسه های تاریخی قم محسوب می شود که به پامنار نیز مشهور است. این مدرسه در نزدیکی میدان کهنه ی قم واقع شده است. البته امروزه به دلیل گسترش شهر و تغییرات زیادی که در خیابان ها ایجاد شده است، مدرسه ی غیاثیه در منطقه ای به نام آذر که از مناطق قدیمی قم است، قرار گرفته است.

بر طبق اسناد تاریخی و نظر کارشناسان باستان شناسی، ساخت مدرسه ی غیاثیه مروبط به سال 830 هجری قمری است. یعنی قدمت این بنا به نیمه ی نخست قرن نهم می رسد. در برخی کتب تاریخی نام این مدرسه، شرفیه نیز گفته شده است و ذکر شده است که این مدرسه به دستور شرف الدین وزیر بنا شده است.

متاسفانه بر اثر سیلی که در سال 1045 قمری اتفاق افتاده است کل مدرسه ی غیاثیه از بین رفته است و از تمام بنای آن یک ایوان و سردر و و دو منار باقی مانده است. سر در این مدرسه ارتفاعی در حدود 12 متر دارد و دهانه ی آن نیز 7 متر است. این مدرسه در مهر ماه سال 1377 در آثار ملی ایران به ثبت رسیده است اما متاسفانه هیچ بهره برداری خاصی از آن صورت نمی گیرد. با توجه به این که معماری این بنا، مقرنس کاری ها و کاشی کاری های آن بسیار زیبا است و با وجود آسیب هایی که دیده است، هنوز هم زیبایی های خاص خود را دارد، می تواند به محلی برای بازدید گردشگران تبدیل شود تا از معماری خاص و تزئینات قابل توجه آن لذت ببرند. توجه به آثار تاریخی و بازسازی و تعمیر آن ها می تواند آن ها را بسیار دیدنی تر از قبل کند و باعث رونق گردشگری نیز بشود. اما متاسفانه بناهایی در شهرهای مختلف ایران وجود دارد که از قدمت و ارزش بسیار بالایی برخوردارند اما هیچ محافظتی از آن ها صورت نمی گیرد و هیچ استفاده ای نیز در جهت رونق گردشگری ندارند.

مقبره ی فتحعلی شاه قاجار در قم

قم یکی از شهرستان های کوچک ایران است که ضریح مطهر حضرت فاطمه معصومه (س) در آن وجود دارد. به مین دلیل است که سالانه زائران بسیاری برای زیارت این بانوی بزرگوار به قم سفر می کنند.

در حرم بزرگ قم علاوه بر پیکر پاک حضرت معصومه (س)، تعدادی از امام زادگان از جمله زینب از نوادگان امام رضا (ع)، میمونه و ام محمد دختران امام جواد (ع) نیز دفن شده اند. پس از آن در هر دوره ای برخی از علمای بزرگ و مشهور قم نیز در این حرم و در نزدیکی مرقد حضرت معصومه (ع) دفن شدند که از جمله ی آن ها می توان به آیت الله حائری یزدی، آیت الله بروجردی، آیت الله خوانساری، آیت الله گلپایگانی، علامه سید محمد حسین طباطبایی، شهید مطهری، آیت الله بهجت، شیخ فضل الله نوری و ... اشاره کرد. در این حرم مشاهیر بزرگی چون پروین اعتصامی، قوام السلطنه، مشیر السلطنه، علی اصغر اتابک و خواجه نوری نیز به خاک سپرده شده اند. برخی از پادشاهان ایران نیز در حرم حضرت معصومه (س) دفن شده اند که از جمله ی آن ها می توان به شاه صفی اول، شاه عباس دوم، شاه سلطان حسین، فتحعلی شاه قاجار و محمد شاه قاجار اشاره کرد.

مقبره ی فتحعلی شاه در صحن عتیق و در قسمت شمالی این صحن واقع شده است. گفته می شود که فتحعلی شاه در زمان حیاتش دستور ساخت این مقبره را داده است. او یکی از شاهان قاجار بوده است که 37 سال در ایارن سلطنت کرده است. در نهایت نیز در  سن 68 سالگی اصفهان وفات یافته و جسد او را به قم و حرم حضرت معصومه آوردند و در مقبره ای که خود شاه دستور داده بود به خاک سپردند.

فتحعلی شاه از شاهان توانمند نبوده است و در طول سالیان سلطنتش بی لیاقتی های زیادی را نشان داده است که همین بی لیاقتی ها نیز منجر به از دست دادن بخش هایی از آذربایجان، گرجستان و ارمنستان که در آن زمان جز خاک ایران محسوب می شدند، شده است. او همچنین علاقه ی زیادی به حک کردن نامخود و یا تصویر خود بر روی آثار باستانی و ارزشمند داشته است و همین موضوع باعث کاهش شدید ارزش این آثار شده است. شاید برای شما عجیب باشد که بدانید او حتی نام خود را بر روی الماس دریای نور نیز حک کرده است.

همان طور که گفته شد مقبره ی او هم اکنون در قم و در حرم حضرت معصومه واقع شده است و شما می توانید اگر به قم رفتید از آن نیز دیدن کنید. قاعده ی این مقبره هشت ضلعی نامنتظم است و گچ بری ها و آیینه کاری های زیبایی دارد که در زمان ناصرالدین شاه انجام گرفته است. در این مقبره همچنین لوحی از جنس مرمر با زمینه ی طلاکوب وجود دارد که زندگی نامه ی فتحعلی شاه یا به قول خودش سلطان صاحبقران، بر روی آن حک شده است. مسلما بازدید از این مکان می تواند برای شما بسیار جالب باشد و نشان دهنده ی تاریخ باشکوه کشور ایران باشد.