معرفی منطقه باستانی کانی اژدها مهاباد

معرفی منطقه باستانی کانی اژدها مهاباد

در ۴۵ کیلومتری جنوب رضائیه بلافاصله در شرق جاده رضائیه - اشنویه حفره ای در سنگ کوه کنده اند که بر آن کتیبه اورارتویی بسیار آسیب دیده ای ملاحظه می شود. توجه ما به این حفره با تذکری از رابرت دايسن جلب گردید. كتبه مذکور بر تخته سنگی در کوه که در بالای چشمه ای قرار گرفته احداث شده، به طوری که کتیبه مستقیمأ مشرف بر چشمه هاست. امروزه هم سه چشمه پر آب - بی دورسازی خاص - از زمین می جوشد. دو تخته سنگ خارا در نزدیکی چشمه ها جلب نظر می کند، که طول و عرض و ضخامت سنگ بزرگ تر به ترتیب ۱۶۰، ۸۰ و ۵۰ سانتی متر است و به نحوی ساخته شده به نظر می رسد، اما به قدری سنگین بود که جنباندن آن میسر نشد و نتوانستیم بدانیم که تیشه کاری شده است یا نه ... و در حدود ۵۰۰ متری شمال حفره کوه بر روی سنگ مرتفعی بقایای سنگ هایی بجا مانده است.

در این جا سفال هایی از دوره اورارتو و بقایایی از دو مجموعه بنا که آثار دیواره های آنها به طور پیوسته هنوز مشهود است، وجود دارد. کمی دورتر در سمت شمال آثار کوچک تر و در مقابل آنها قلعه کوچکی نیز وجود دارد. این ناحیه را ما در سال ۱۹۷۰ دیده بودیم و با وجود این که، سفال هایی از اطراف آن به دست نیامد، ولی با ملاحظه نوع معماری آن را ایستگاه راهداری از بناهای اورارتویی پنداشتیم و دستآوردهای مسافرت اخیر مؤید آن گردید. حفره احداث شده در کنگلومرا در بالا به طاقی مدور ختم می شود که ارتفاع و عرض و عمق آن به ترتیب: 60 / 2 و 50/1 و 8 / 0 متر است. از آن جا که سنگ های اطراف حفره را تیشه کاری نکرده اند عمق حفره بسیار متغیر است.

پائین حفره را به عمق ۶۰ سانتی متر تراشیده اند، ولی زیر طاق مدور فقط ۲۵ سانتی متر عمق دارد، یعنی دیواره پشتی حفره انحنایی به طرف بالا دارد. در اثر یخبندان مقداری زیاد از سنگ کنگلومرا خراب شده است به طوری که تقریبا دو سوم دیوار پشتی فرو ریخته است. ممکن است، مقداری از سنگ نوشته ای میخی بر تکه سنگ هایی که در جلو حفره ریخته است به جای مانده باشد. این مطلب باید از طریق حفاری و بررسی جلو حفره روشن شود، بر دیواره پشتی حفره در قسمت زیر هلال، آثاری از متنی میخی بر جای مانده است.

شش سوراخ گردی که در نیمه چپ دیوار و زیر بقایای متن دیده می شود اثر تیز تفنگ است و مدرکی از تیراندازی بی معنی کسی است که قبلا به دیدن محل آمده است. در نیمه راست حفره و در حدود هلال طاق کلمه «هالدی» که نام الهه ای است خوانده می شود. در قسمت پایین، دیواره پشتی حفره فقط چند علامت میخی سالم برجای مانده است. اینها در چهار خط قرار گرفته اند و ارتفاع هر خط پنج سانتی متر است. سطح دیوار روبرو به استثناء این دو ناحیه که به نسبت سالم مانده به شدت آسیب دیده است. دیوارهای جانبی نیز فرو ریخته اند. ولی باز هم بر هر دیوار بقایایی از هفت خط به ارتفاع ۳۶ سانتی متر مشخص است. گمان می رود که در زیر این سطور متنی حک نشده باشد، زیرا که در زیر متن باقی مانده بر دیوار جانبی سمت راست، سطح صاف شده ولی نوشته ای به جای مانده است.

سطح دوار نوشته شده در دیوار سمت چپ به شدت آسیب دیده به طوری که نمی توان علامتی را به وضوح، تشخیص داد. در مورد تکه هایی از نوشته های دیوار سمت راست هم وضع همین طور است. اهمیت این کتیبه هرچند که به شدت آسیب دیده است، در قرار گرفتن آن بر سر راه ظاهرا بسیار قدیمی دره اشنویه و جلگه رضائیه است. این حفره نبایست با چشمه هائی که در جلو آن، جاری است و جاده از کنار آن می گذرد بی ربط بوده باشد. این راه دور از شوره زارهای بی حاصل اطراف دریاچه رضائیه، در امتداد نهرهای کوهستانی کشیده شده و گردنه ملایمی را طی می کند و در اطراف آن مراتع حاصلخیزی گسترده است.

در سال ۱۹۷۰ تقریبا در ۱۸ کیلومتری شمال همین محل حفره ای با طاق هلالی و در حجره کوهی در جوار آن یافتیم، که ارتفاع آن 30 / 2 سانتی متر بود، حال با وجود کتیبه ای که در بالا بحث آن رفت، احتمال اینکه این حرفه ها نیز متعلق به زمان اورارتو در جنوب غربی و غرب دریاچه رضائیه باشد با پیدایش این آثار روشن شده است، این راه از تنگه ای که مجسمه ای از پادشاه منوا در آن است و در مرز امروزی ایران و عراق واقع شده به دره اشنویه سرازیر می شود و از آن جا منشعب می گردد. یک راه به قتلگاه حسنلو و داش تپه و بالاخره در ناحیه جنوبی دریاچه رضائیه تا حوالی لیلان پیش می رود.

راه دیگر از اشنویه به طرف شمال می رود و از یکی از استحکامات اورارتوئی گذشته به کوهستانی می رسد و از طریق گردنه ملایمی از کنار حفره کتیبه و بعد از نزدیک حفره دیگر و در حجره کوهی مجاور آن می گذرد و به جلگه رضائیه منتهی می شود. در طرف دیگر دره و در طرف مقابل کوهی که در آن حفره طاق هلالی بی کتیبه با دو حجره مجاور آن قرار داشت بر روی انتهای کم شیب دره ای بقایای یک آبادی قدیمی دیده می شود. گمان می رود که این قرارگاه با مغاره و اطاقک های آن طرف دره رابطه ای  داشته است. ظاهرا این مکان بعدها در دوره اسلامی بار دیگر مسکون شده است.

در کنار جاده اشنویه - رضائیه در ده کیلومتری شمال کتیبه اورارتوئی و در هشت کیلومتری جنوب مغاره بی کتیبه و در ۶۳ کیلومتری جنوب رضائیه نزدیک قریه راشگوند، سطح مرتفعی است که با دیوارهائی از سنگ با ملاط تراس بندی شده است که قدمت این مکان به زمان اوراتویی تا هخامنشیان می رسد. آثاری از یک دیوار بر بالای بلندی تپه مانند، بر روی پشته ای نمایان است. این سطح مرتفع حصاری داشته است، که احتمالا قدمت آن تا زمان های پیش از اسلام نیز می رسد.