معرفی بناهای عمومی باستانی گلپایگان

معرفی بناهای عمومی باستانی گلپایگان

بازار گلپایگان

بازار سنتی شهر گلپایگان مانند دیگر بازارها در شهرهای باستانی کشورمان به صورت طاق های گنبدی ضربی و با مصالح آجری اجرا شده است. این بازار به لحاظ قدمت تاریخی به دوران صفوی باز می گردد.

اگر چه به مرور ایام مغازه ها و دكان ها از حالت قدیم و سنتی بویژه پیش خوان ها و درب های آن به شکل تخته های ضخیم چوب ساده در دو شکاف چوبی بالا و پایین جلوی دکان به دنبال هم ردیف می شدند و آخرین تخته با ریزه و چفت آهنی با قفل های زبان های پیچی آهنی ساخت محل، قفل می شد و نوع چیدن مواد در سبدها و تفت ها و چلواری و کپه های بافته شده از سفال گندم یا علف های رودخانه ای حتی کلک های گلی و چراغانی در شب های جشن و سرور و شبگرد و داروغه و نصب چراغ های روغنی (روغن چراغ = روغن کرچک) و بعد فانوس نفتی در شب ها به دیوارهای بازار و جمع آوری آن در طلوع آفتاب و نگهبانی سگ ها و سر و صدای داروغه ها و بقیه قضایا مربوط به سال های ۱۳۱۰ - ۱۲ اوائل سلطنت رضاخان است.

نور لازم از سوراخ سقف های گنبدی و طاق های ضربی بازار به داخل راسته بازار می تابید و اندود بام توسط کاه گل بود که هنوز هم عمل می شود.

پل فقستان (بغستان)

بین راه سعید آباد و ضامن آباد گلپایگان بر روی رودخانه پلی با پایه های مستحکم سنگی و چهار دهانه پل قوسی آجری وجود دارد که راه ارتباطی اصلی روستاهای شیدرا - خرقان دستگرد - اسفرجان و ضامن آباد و خاکه یعنی دهات کنار رودخانه می باشد. احداث پل که در اصطلاح محلی به (پل خاکی) معروف است مربوط به اوایل قاجاریه و یا اواخر زندیه است.

باغ شاه

بین اراضی امامزاده هفده تن و گورستان آن و نرسیده به رباطات - زمین های حاصل خیز فراوانی به نام «باغ شاه» نامیده می شود که از مستقلات شاهی عهد صفوی در شهر گلپایگان استان اصفهان بوده است، در دوران قاجاریه دیوارهای ضخیم باغ شاه خراب گردید و کم کم صاحبان بعدی آثار آن را محو نمودند.

املاک باغ شاه که تیول امام قلی خان سردار معروف شاه عباس صفوی و بانی بقعه و مسجد شبستان هفده تن می باشد موقوفه هفده تن قرار داده شد و سنگ آن تا اواخر عهد قاجار وجود داشت که به تدریج و عمدأ محو گردید و کلیه موقوفات به ملک اشخاص تبدیل شد. در چند سال پیش هم شبانه سنگ نصب شده به سر در ورودی قلعه هفده تن را به سرقت بردند.

این وضعیت برای موقوفات مسجد جامع هم پیش آمده است که خوشبختانه سنگ نوشته موقوفات مسجد جامع که حتی در شیراز هم موقوفاتی داشته هم اکنون بر بدنه غربی بالای محراب مسجد جامع هست که به طور وضوح از آن ها نام می برد. اما تکلیف موقوفات مرقومه را اداره اوقاف روشن ننموده است.

پل آجری

در نزدیکی قلعه قدسی و قدری بالاتر بر روی نهر حاجی، پلی آجری و قدیمی هست معروف به پل آجری و سال های اخیر هم پل دیگری احداث شده است ولی پل قدیمی سنگ نوشته ندارد و قدمت آن بیش از قاجاریه نیست.

قلعه و قنات تا اواخر قاجاریه برپا بوده است. قنات هم آب داشته است و برطبق اسناد دوره قاجاریه به حکيم الممالک، حاکم شهر گلپایگان فروخته می شود، وقتی که حکیم الممالک به حکومت سلطان آباد (اراک) منصوب می شود و چند سال بعد هم وفات می کند - قلعه مخروبه و قنات هم خشک می گردد ولی اسناد زمین های تقسیم شده و فروخته آن وجود دارد که به نام بنچاق قلعه و قنات حاجی میرزا آقاسی در هنگام ثبت املاک ارائه و بر مبنای آن سند مالکیت صادر گردیده است. امروز بیمارستان (که طبق سنت های قدیمی متداول در ایران، بیماران این سرزمین را معالجه می کند)  - ورزشگاه - هتل و تأسیسات دیگری از جمله ساختمان های سازمانی مسکونی دولتی و مسجد و نمازخانه پاسگاه انتظامی - دانشکده فنی مهندسی و غیره در آن ایجاد شده و کشت و زرع آن هم با استفاده از آب سد گلپایگان است.

از آثار یهودیان در گلپایگان، بقعه صالح پیغمبر و دانیال پیغمبر در کوه صالح پیغمبر در روستای بزرگ کنجدجان در ۵۰ کیلومتری گلپایگان قرار دارد.