معرفی کتیبه برده روخاو (سنگ ریزان) مهاباد

معرفی کتیبه برده روخاو (سنگ ریزان) مهاباد

احتمالا متعلق به دوره ساسانی و خطی مشابهت با کتابت آویستایی می باشد که برای این مدعا دلایلی ارائه می شود بدین قرار که محل جغرافیایی فوق تقریبا در ۵۲ و ۴۵ شرقی و ۵۷ و ۳۶ عرض شمالی در جنوب دریاچه ارومیه (چچسته) قرار دارد، با توجه به اینکه در دوران حکومت ساسانیان این منطقه از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و مخصوصا در اواخر این حکومت، منطقه دستخوش مبارزات میان رومیان هراکلیوس و ایرانیان کسرائی بوده که تخت سلیمان و چندین اثر دیگر و نیز کتب متعدد رومی و ایرانی و عربی مبنی بر درگیری رومیان و ایرانیان در این منطقه دلیل بر مدعاست و مضاف بر آن بقایائی قلعه ای صددرصد ساسانی با آجرهای گلی و ملاط ویژه آن دوره در فاصله تقریبی هفت کیلومتری این مجموعه سنگ ها و جنوب شرق قرية قزقلعه قرار دارد که قريه مزبور نیز خود تکه های بتون و پایه ها و سرستون های سنگی ساسانی را در خود دارد می توان نظر داد که این کتیبه که بیشتر از چند خط نیست یادگار دوران ساسانی است. مزید بر این -- شیوه سنگتراشی در کتیبه مذکور با شیوه سنگ تراشی دوره ساسانی در نقش رستم و طاق بستان تقریبا یکسانی دارد.

سنگ ها از نوع سنگ های شیستی است از دوران سوم زمین شناسی که بر آخرین دامنه کوهی رسوبی قرار گرفته. کتیبه و مجموعه سنگ ها در وضعیت بسیار نامطلوب و درست در کنار کانال آبیاری قرار گرفته که طبعأ زمان ازدیاد باران و جاری شدن آب فراوان منطقه دستخوش خشونت های جوی قرار می گیرد. لازم است هرچه سریع تر نسبت به حفاظت بیشتر اقدامات اساسی و سریع الاجرا به عمل آید.

به احتمال در اوایل دوران مغول شهری در این منطقه وجود داشته که البته نباید این نکته را فراموش کرد که در حمله بعدی تاتارها نیز در دوران تیمورلنگ شاید باعث انهدام شهر گمنام فوق باشد، اگرچه تیمور خود از آن اسمی نبرده ولی وجود مناطقی به نام تیمور همچون «داشتمر» و «یال تمر» خود می تواند معرف این واقعیت باشد که مدتی تیموریان در این مناطق باستانی به تاخت و تاز مشغول بوده اند. شاید بتوانیم بگوئیم که اگر شهر فوق در دوران یاد شده در بالا از بین نرفته احتمالا در زمان های بعدی یعنی کشمکش آق قویونلوها و قراقویونلوها باعث ویرانی این منطقه گردیده، ولی قلت اسناد مکتوب مدلل و جنگ های مکرر در این منطقه ما را با کمبود مدارک دال بر شهر موجود مبری می دارد. به هر حال نکته مسلمی که هست این است که تنها نمایند؛ قدمت ۷۰۰ ساله این منطقه تا به امروز گورستان مذکور است.

البته در طرفین گوری مذکور نیز کلماتی حک شده که به خوبی قابل رؤیت نیست و نشان می دهد که صاحب قبر در دوران حکومت سلاطين مغول همچون هلاکو خان (۶۶۳ ه ق) و گیخاتوخان و امیربایدو و محمودخان غازان در قید حیات بوده، آخرین امیر همزمان سلطان محمود غازان ایلخان مغولی است که پایتختش تبریز بوده. وجود این سند این نکته را مسلم می سازد که در این منطقه جمعیت متناسب با جمعیت یک شهر مسکون حیات داشته اند و بعید نمی نماید که در گذشته شهری با وسعتی پراهمیت در این محل وجود داشته که کلمه «شهر ویران» اطلاقی بر دشت وسیعی در این ناحیه و در جوار همین گورستان خود بهترین سند شهری بودنش باشد.

از تعداد چندین دستگاه بنای آجری حوضخانه ها اکنون سه بنا به یادگار مانده که با وجود قلت منابع تاریخی سعی شده مختصری از وضعیت عمومی هر یک از آن ها را گرچه مجمل اما مدقق به رشته تحقیق درآورد. تاکنون به علت نبودن امکانات کافی کسی به انتها یا به فاصله قابل قبولی از این مکان ها نرسیده است.