بررسی مفهوم حرکت به عنوان شاخصه بیانی زمان و فضا در هنر سینما و معماری (2)

بررسی مفهوم حرکت به عنوان شاخصه بیانی زمان و فضا در هنر سینما و معماری (2)

آنچه آنتونیونی از طریق حرکات متنوع دوربین پیشنهاد می کند این است که نیروهای نابود کننده ساخته دست بشر دیگر در اختیار او نیستند. یعنی ماشین ها و ابزاری که زمانی برای خدمت به جامعه بشری به وجود آمده بودند، امروزه دیگر در کنترل او نیستند.

در فیلم زندگی شیرین (۱۹۶۰) ساخته فدریکو فلینی همگامی آزاد حرکت دوربین و قابلیت های بیانی آن را در یک نمای خارق العاده شاهدیم. صحنه در یک کلوپ شبانه اتفاق می افتد که با نمای نزدیک سه نفر که میرقصند، آغاز می شود. دوربین به طرف چپ می چرخد تا گروه نوازندگان را نشان دهد و سپس یک زن جوان از پشت این گروه نوازندگان ظاهر می شود. دوربین او را در حال پایین آمدن از پله ها تا کف صحنه تعقیب می کند. سپس برای لحظه ای متوقف می شود تا این زن همراه خودش را پیدا کند. همراه او وارد نما می شود و آن دو در سمت چپ از قاب تصویر خارج می شوند. در این زمان مارچلو (شخصیت محوری فیلم) در میانه تصویر ظاهر می شود. یک زوج دیگر از کسانی که میرقصند از قاب تصویر خارج می شوند.

دوربین تا نمای متوسط مارچلو به او نزدیک می شود. سپس او را که به طرف نوشیدنی ها حرکت می کند، تعقیب می کند. مارچلو به دوست خود مادالنا میرسد. بعد از مکث کوتاهی، آنها به طرف چپ حرکت میکنند و از صحنه بیرون می روند. در این حال دوربین به عقب حرکت میکند و کل صحنه را نشان میدهد. تا جایی که به فیلمنامه مربوط است، این نما از اهمیت زیادی برخوردار نیست، و فقط بخش طولانی تری از فیلم را به یک نقطه می رساند و مارچلو را به همراه مادالنا به صحنه ای دیگر در مسیر فیلم هدایت می کند. با وجود این، اگر چه نما از هیجان دراماتیک اندکی برخوردار است، اما از نظر بصری غنای فراوان دارد. در صحنه رقص، شخصیتها در جای خود ثابت اند و حرکت فضایی منحصر به حرکت دوربین است.

با ورود زن جوان از پشت سر گروه نوازندگان، حرکتها پیچیده تر می شوند. وقتی که این زن به کف صحنه می رسد، فضا باز می شود و تعداد سطوح در فضا تکثیر می شود و عناصر متحرک بیشتری به صحنه می بخشد. به عبارت دیگر، اگر چه این نما کمک زیادی به پیشرفت روایت نمی کند، اما خود نما ساختاری متشکل از درام حرکت و فضا دارد که از نظر جلوه های بصری بسیار غنی است و هیجان فراوانی در بیننده به وجود می آورد.