توصیف نقوش در سایه تخت جمشید

منظور از نقوش در سایه، نگاره هایی است که در فضاهای بسته یا نماهایی که در زیر سایبان قرار می گیرند. پشت سر جنگ ابزاردار شاهی و در زیر سایبان یعنی پشت پایه سایبان دو خدمتکار پارسی که از هر دیدگاه همانند یکدیگرند، ایستاده اند. مرد جلوی بخشی از نگاره مرد دوم را پوشانیده است. هر کدام دیرکی با هر دو دست گرفته اند که پایین گرد آن روی پای چپشان نهاده شده است سر دو تن مزبور در همه چیزها سوای کلاه و گوشواره همانند دو تن مادی در همین نگاره است. خدمتکاری که در جلو ایستاده و در نگاره سوی خاوری حیاط خزانه، گوشواره ای از سیم تابیده دارد، ولی در نگاره سوی جنوبی این گوشواره دیده نمی شود.

هر دو تن کلاه استوانه شکل کوتاهی بر سر دارند که گمان می رود دربن از نمد بوده است و در پیدا به سربند پهنی بیش از کلاه همانند است، زیرا بالای آن باز است و فرق سر را نپوشانیده است. درباره مرد دیگری همان نگاره به کار رفته که بیان کننده فرفری مو در پشت سر و پیشانی یکان های دیگر است و درباره فرفری بودن ریش شاه و جانشین نیز آن را به کار برده اند. در نگاره سوی خاوری حیاط خزانه، بخش بالای دو دیرکی که در دست خدمتکاران است به بخش راست گوشه ای که از پایه سایبان رو به جلو آمده است، پایان می پذیرد. در نگاره انجمن بار در درگاه خاوری تالار تخت که تنها نگاره یک خدمتکار را سنگ تراشی کرده اند، دیرکی که در دست اوست بدون پایانه و برآمدگی همانند این نگاره پایان می یابد. در تالار تخت نگاره بخش راست گوشه نگاره دومی به صورت بهتری و با برجستگی کمتر در زیر برآمدگی و درون بخش زیر سایبان بر فراز جعبه جای کمان و پایه سایبان و نیزه ای که در دست خدمتگزار است، دیده می شود.

در برابر سوی انجمن دو پارسی دیگر بیرون از کرانه سایبان، پشت سر مرد مادی که به پیشگاه پذیرفته شده است ایستاده اند. این دو تن در کنار پایه های جلو سایبان که روبه روی شاه است، ایستاده بوده اند. یک تن آنها دیرکی را با هر دو دست نگاه داشته که پایانه پایین آن گرد است، ولی این دیرک بلندتر از دیرک هایی است که دو تن سوی پشت نگاه داشته اند و از برآمدگی همانند پرچم که در بالای چوب های آنها قرار دارد، بالاتر رفته است.

گواهی هایی در دست است که می رساند، این چوب بدنه نیزه ای بلند می باشد. در میان پاره های سنگ تراشی شده ای که در زمان پروفسور هرتسفلد به دست آمده، پاره ای که جای پیدا شدن آن روشن نیست، دیده شد که در پیدا بخش جلو بالای سایبانی همانند آنچه در نگاره های خزانه دیده می شود، می باشد. در کنار نگاره شیر که سایبان را آراسته به گونه روش سر نیزهای تراشیده شده است، چه این پاره سنگ تراشی شده از این یکی از دو نگاره خزانه یا به نگارهای همانند آن بوده باشد که همه از بین رفته است. درست این است که بخشی از نگاره برجسته ای است که نگاره نگهبان نیزه داری را در سازوکاری همانند سازوکار مزبور نشان می دهد. درست است که چوب دست این مرد برای نیزه، بسیار بلند است، ولی به نسبت نیزه های دراز نگهبانان نگاره های تالار تخت بخش زیرین سر نیزه نگاره خزانه باید هم تراز با پایین منگوله دوم بالای پایه نزدیک سایبان باشد، ولی در نگاره روی خاوری بدنه این نیزه فرضی از این نقطه هم فراتر رفته و به لبه بالایی نگاره که برجا مانده است می رسد.

خدمتگزار دوم از دو خدمتگزار مزبور در دست چپ (در نگاره سوی خاوری دست راست) آوند آب کشی دارد که مانند پایه عودسوزها راه راه است و این می رساند که آوند مزبور از فلز بوده و شاید آن را از طلا یا نقره ساخته بودند. دسته بلند آن به دو چنبره در لبه آوند آب کش پیوست است. تردیدی نیست که این آوند دارنده عود یا کندر بوده که در عودسوز ریخته می شده است. دست دیگر برنده آوند روی مچ دیگر او قرار دارد و این روش همانند سازوکار دست آزاد مرد برنده حوله است. قلاب بالای مچ قلاب کمربند است و این جستار در سنگ تراشی هایی که بزرگان پارسی شیراز را از روبه رو نشان می دهد به خوبی آشکار است.