فوتبال در ایران از چه زمانی آغاز شد؟

تاریخ فوتبال باشگاهی در ایران

فوتبال محبوب‌ترین ورزش در ایران است، پس‌ازآن کشتی و بافاصله‌ای بیشتر، والیبال به‌عنوان ورزش‌های محبوب در ایران شناخته می‌شوند. مردم برای چندین دهه با فوتبال زندگی کرده‌اند. در مدارس، خیابان‌ها و باشگاه‌ها، بازار، روی دیوارهای شهر و سربازخانه‌ها و اماکن مختلف می‌توان ریشه‌های این علاقه را جست.

شواهد نشان می‌دهد که فوتبال در ایران در اوایل سال 1898، زمانی که یک تیم از ساکنان بریتانیا در اصفهان مقابل تیمی ارمنی بازی کرد آغاز شد.

البته آن بازی، تنها یک رویداد بود و درواقع شروع فوتبال در ایران را می‌توان در جنوب غربی ایران و دربازی‌هایی که در سال 1907 توسط ملوانان و کارگران بریتانیا انجام می‌شد جستجو کرد. در آن زمان آن‌ها در شهرهای بوشهر، خرمشهر، بندرعباس و پالایشگاه‌های نفتی مانند آبادان و مسجدسلیمان در استان خوزستان کار می‌کردند.

پس‌ازآن، کارکنان محلی این شرکت برای اولین بار پا به توپ شدند و کم‌کم بازیکنان فردی را در تیم‌ها جایگزین کردند تا زمانی که تیم‌های خودشان را تشکیل دادند. این جوانان فوتبال که در فضایی سنتی زندگی می‌کردند از طرف اطرافیان خود برای حضور دربازی‌های "کافران"، متضرر شده و گاهی اوقات مورد ضرب و شتم قرار می‌گرفتند.

در سال 1907، سفیر بریتانیا در تهران، اولین مسابقات فوتبال ایران را تأسیس کرد که تنها 3 تیم داشت: سفارت بریتانیا، بانک ملی ایران و شرکت تلگراف هندواروپایی. در همان سال، باشگاه‌های فوتبال تهران، به‌صورت سازمان‌دهی شده برای برگزاری مسابقات فوتبال تأسیس شدند. البته تمام تیم‌ها از ساکنان بریتانیایی تهران تشکیل‌شده بودند. هرچند که تیم‌ها به‌اندازه کافی بازیکنان نداشتند و حتی گاهی تماشاگران ایرانی را برای ورود به میدان و انجام بازی انتخاب می‌کردند.

اولین بازیکن شناخته‌شده ایرانی، کریم زندی بود. او در این دوره علاقه‌مندان زیادی در میان ایرانیان داشت. در سال 1910 ساموئلم. جردن، مدیر مدرسه آمریکایی (دبیرستان البرز کنونی) در تهران، فوتبال را به‌عنوان بخشی از برنامه درسی مدرسه معرفی کرد. چهار سال بعد 1914، آغاز جنگ جهانی مسابقات فوتبال و برنامه‌ها را پایان داد.

در دیگر نقاط جنوبی ایران مثل شیراز افسران نظامی بریتانیایی (1921-1916) به سربازان ایرانی و در ادامه مردم غیرنظامی را با فوتبال آشنا کردند. دوره پس از جنگ جهانی اول، مسابقات فوتبال در تهران آغاز شد.

دو سال بعد، در سال 1920، تعدادی از علاقه‌مندان به فوتبال ایران و بریتانیا، انجمن فوتبال ایران را برای تشویق بازیکنان ایرانی و محبوب کردن این بازی، تأسیس کردند.

این سال همچنین مصادف بود با تأسیس نخستین باشگاه فوتبال به نام ایران. این تیم متشکل از بازیکنانی مثل کریم زندی، برادران خان سپردار، برادران امیرالسلطنه، محمدعلی شکوه، عزت‌الله افخمی، رضا کلانتر، شیبانی، حسن مفتاح، هرندی، گالوستین، خواجه نوری، رضا رضازاده، ابامسون، اشرفی بود. این گروه از بازیکنان جام اتحادیه تهران در سال 1923 را برنده شد.

در همان سال، یک باشگاه جدید به نام تهران تأسیس شد و پس‌ازآن باشگاه ورزشی ارمنی و باشگاه توفان، تأسیس شدند.

در دهه 1950 و اوایل دهه 60 میلادی، فوتبال به یک ورزش مشهور در ایران تبدیل شد و در این میان تیم‌های خوزستانی موفق‌ترین شدند. سپس تهران به‌آرامی شروع به تبدیل‌شدن به پایتخت فوتبال ایران کرد و ازآنجا تعداد زیادی از باشگاه‌های بزرگ به وجود آمد.

تیم‌های شاهین، عقاب و تاج، تیم‌های مطرح تهران در اواسط دهه بودند و هنوز هم البته بانام‌های تغییریافته، فعال هستند. با توجه به تعداد تیم‌های باشگاهی به وجود آمده در آن زمان، نیاز به تشکیل یک لیگ ملی مشخص شد و از سال 1960، به‌استثنای چند سال، لیگ فوتبال در سراسر ایران نا به امروز وجود داشته است. تخت جمشید، جام آزادگان و لیگ برتر نام‌های این دوران از گذشته تا امروز هستند.