پارک ملی کویر گرمسار

آفریقایی کوچک در دل ایران

یکی از بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین مناطق حفاظت‌شده ایران پارک ملی کویر می باشد. بخش عظیمی از این پارک در شهرستان گرمسار استان سمنان و بخش‌های کوچکی هم در استان‌های تهران، قم و اصفهان واقع شده است. اگر قصد دارید به کویر سفر کنید، پیشنهاد می کنیم تا آخر این مطلب با ما همراه باشید.

راه‌های دسترسی

راه‌های ورودی به پارک ملی کویر عبارت‌اند از:

مسیر اول : بهترین مسیر برای رسیدن به این منطقه کویری از طریق راه آسفالته ورامین است. پیشوا تا یک کیلومتری ایستگاه راه آهن ابردژ ادامه دارد و از مسیر جاده شنی قلعه بلند، عسگرآباد، حصار گلی به پاسگاه محیط‌بانی مبارکیه می‌رسد و وارد پارک ملی کویر می‌شود.

مسیر دوم : این مسیر از شهرستان گرمسار به سمت جنوب آغاز شده و پس از عبور از جاده سنگفرش به محیط‌بانی سیاه کوه می‌رسد.

مسیر سوم : این مسیر از کاروانسرای مرنجاب در شمال بیابان بندریگ و جنوب دریاچه نمک آران و بیدگل آغاز شده و پس از طی مسافتی در حدود ۵۰ کیلومتر به محیط‌بانی سفیدآب می‌رسد.

مسیر چهارم : از طریق کاشان، آران، مرنجاب به پاسگاه محیط‌بانی سفیدآب و نرسیده به بند علی خان و از طریق جاده ورامین، جواد آباد، چرمشهر به محیط‌بانی فصلی بندعلی خان می‌رسد.

مسیرهای دیگر : راه‌هایی هم وجود دارند که پیشنهاد می کنیم حتما با کمک راهنما از این مسیرها عبور کنید. هم چنین برای جلوگیری از هرگونه پیشامد، حتما قبل از سفر جهت کسب اطلاع و مجوز اقدام شود.

اقلیم

آب و هوای پارک ملی کویر خشک و بیابانی است. ماه های بارندگی بین آبان تا اردیبهشت ماه می باشد. در کنار این پارک، دریاچه نمک قرار دارد و وسعت آبگير درياچه حدود ۲۵۰۰ كيلومتر مربع و مرز غربی پارک ملی كوير را تشكيل می‌دهد. با اینکه هيچ نوع آبزی در آب اين درياچه وجود ندارد، اما زمستان‌ها تعداد قابل توجهی از پرندگان مهاجر آبزی به اين درياچه و رودهای اطراف آن روی می‌آورند.  همچنین پارک کویر دارای چشمه ها و نهرهای زیادی از جمله چشمه سفیدآب در نزدیکی محیط‌بانی سفید آب، چشمه آبشار نمکی در نزدیکی ملک آباد و چشمه سیاه کوه می باشد. اگر قصد دارید به کویر سفر کنید، حتما آب، یدکی اضافی، بنزین کافی، جعبه کمک‌های اولیه، کرم ضدآفتاب، کلاه و عینک دودی به همراه داشته باشید.

ویژگی‌های پارک

در پارک ملی کویر، هیچگونه سکونتگاه انسانی، معدنی و چرای دام وجود ندارد. شما در این پارک می توانید مجموعه ایی از حیوانات کمیاب بیابانی و کویری از جمله کل و بز، قوچ و میش وحشی، گربه شنی، جبیر، یوزپلنگ ایرانی و گیاهان متنوع را مشاهده نمایید. در واقع پارک ملی کویر شبه جزیره‌ای می باشد که بین دریاچه نمک، کویر ریگ، کویر مرکزی و کویر گرمسار قرار گرفته است.

گونه‌های جانوری

در گذشته این پارک به دلیل حیات جانوری متنوع به «آفریقای کوچک» و «سرنگتی ایران» شهرت داشت. با اینکه امروزه این منطقه تنوع حیاتی خود را از دست داده اما هنوز هم تمامی انواع حیوانات بیابان‌زی ایران را در خود جای داده است. در مجموع ۳۴ گونه پستاندار، ۱۵۵ گونه پرنده و ۳۴ گونه خزنده در این منطقه زندگی می کنند. از جمله حیوانات شناسایی شده در این منطقه می توان یوزپلنگ آسیایی، پلنگ ایرانی، گرگ، کفتار راه‌راه، گربه شنی، روباه قرمز، روباه شنی، جبیر، کل‌وبز، قوچ و میش، شغال، سیاه‌گوش را نام برد. پارک ملی کویر در گذشته یکی از بهترین زیستگاه‌های گورخر ایرانی بود ولی متاسفانه امروزه نسل آنها از بین رفته است.  هم چنین اگر نسل آهوی گواتردار منقرض نشده باشد در آستانه انقراض قرار دارد. جالب است بدانید که پارک ملی زیستگاه یوزپلنگ آسیایی می باشد. در سال ۱۳۸۸ دوربین‌های تله‌ای پروژه حفاظت از یوز در دو نوبت ۸ قطعه عکس از ۳ یوز را در این منطقه ثبت کردند.  هر‌سال پرندگان مهاجری از جمله فلامینگو، آنقوت، سر سبز و خوتکا به آب بندهای این منطقه می‌آیند. این پارک زیستگاه پرندگانی همچون کبک، تیهو، زاغ بور، هوبره، انواع گنجشک، سهره، چکاوک و پرستو، انواع پرندگان شکاری ازجمله عقاب طلایی، سنقر، سارگپه، شاهین، بحری و دلیجه، و پرندگان مهاجر مانند فلامینگو، آنقوت، خوتکا و انواع غاز و مرغابی می باشد.

پوشش گیاهی

در این منطقه ۳۵۵ گونه گیاهی  شناسایی شده که ۲۰ گونه آن بوم‌زادی می باشند. در نقاط هموار گیاه درمنه، در دره‌ها و کوهپایه‌های سنگی گیاه کاروان‌کش، در اطراف چشمه‌ها گز، گرگ‌تیغ و نی و در کوهپایه‌ها درختچه‌های بادام کوهی، شیر خشت و خنجک دیده می‌شوند. آبشخورهای زیادی در این منطقه وجود دارند که می‌توان به چشمه سفیدآب در نزدیکی محیط‌بانی سفید آب، چشمه آبشار نمکی در نزدیکی ملک‌آباد و چشمه سیاه کوه در نزدیکی محیط‌بانی سیاه کوه اشاره نمود.

جاذبه‌های گردشگری

این پارک به دلیل نزدیکی به تهران، بکر بودن بخش‌های قابل توجهی از آن، تنوع بالای جانوری و … باعث شده که طبیعت‌گردان زیادی را به سمت خودش جذب کند. یکی از شگفت‌انگیزترین آثار تاریخی این منطقه جاده سنگفرش است. در زمان های گذشته این جاده امکان عبور کاروان‌ها را از میان اراضی باتلاقی و شوره‌زارهای حاشیه دشت کویر فراهم می‌کرده است.

از دیگر جاذبه های این منطقه می توان «قصر بهرام»، کاروانسرای «عین الرشید»، آبراه سنگی «سیه کوه»، بقایای «ساختمان حرمسرا»، کاروانسراهای «سفید آب» و «لکاب» و آب انبار «قیلوقه» را نام برد. هم چنین در این پارک کوه‌های دوازده امام و سیاه کوه قرار دارند.

تهدیدات منطقه

یکی از تهدید های مهم این منطقه، برگزاری مانورهای مختلف، ایجاد انفجار و غیره توسط نیروی انتظامی می باشد که امنیت زیستگاه در بخش حفاظت شده را به خطر انداخته است. هم چنین خشکسالی به‌خصوص در حدود سال‌های ۱۳۹۳ الی ۱۳۹۵ خسارت های زیادی را به منطقه حفاظت شده و پارک ملی کویر وارد کرده و باعث مهاجرت بخش عمده حیات وحش این منطقه به سمت مناطق آزاد در استان اصفهان شده است. به علاوه به خاطر عدم حفاظت مناسب در مناطق آزاد، تقربیا اکثر آن‌ها به‌صورت غیر قانونی شکار شده اند.