نتایج کاوش های علمی و بازسازی پاسارگاد

نتایج کاوش های علمی و بازسازی پاسارگاد

دانشمند زنده یاد پروفسور على سامی می گوید: «در پاسارگاد جز گمانه زنی کم و کوتاهی که در سال ۱۳۰۶ خورشیدی به وسیله باستان شناسی دانشمند، پروفسور هرتسفلد انجام گرفته دیگر کندوکاوی ریشه ای شایان نگرشی انجام نشده بود و این سازوکار در درازنای سال های کارگزاری نویسنده (على سامی) در تخت جمشید پیوسته مورد دلبستگی و پیشنهاد بود. در واپسین سال ۱۳۲۸ با نگرش وزارت فرهنگ و کوشش سرپرستان اداره کل باستان شناسی، فرمان آغاز کار داده شد، همان هنگام با این که زمستان بود و در کرانه سردسیر پاسارگاد، کار کند و خاک برداری تا اندازهای دشوار بود، کارهایی آغاز گردید و در بهر، در همان زمستان و بهار در سال ۱۳۲۹ و سال ۱۳۳۰ خورشیدی در کاخ بزرگ کورش و ساختمان اسلامی، شمال آرامگاه خاک برداری شد و برای نگاه داری آن ها، با ساختن دیواری پیرامون کاخ ها، انجام گردید.

بنای اسلامی همانند آموزشگاه های دیرین است که در ۱۰۰ متری آرامگاه کورش قرار گرفته و هیچگونه ارزش هنری و رازی گاری ندارد. این دیستک عبارت است از یک جای روبازی بوده که با سنگ های سفید و نا آراسته ای فرش شده و پیرامون آن ایرانی به پهنای 30/ 3 متر با پایه های سنگی چهار گوشه نا آراسته پدیدار بوده و پشت این ایوان ها اتاق هایی کوچک و بزرگ ساخته بودند، در ورودی روبه سوی خاور و در سه سوی شمالی و باختری و جنوبی سه شاه نشین مانند آموزشگاه یا نمازگاه ساخته شده که رویه آنها /۸۰ سانتی متر از رویه کف فضا و ایوان بالاتر بوده است.

نمای درونی این دیستک و بیرون آن از سنگ های سپید با گچ، ولی ساختمان اتاق ها دورادور از سنگ شالوده بوده است، پیرامون شاه نشین ها یک از اره سنگی داشته که از یک بخشی از آنها به جای مانده است و به گونه ای که مردمان آن جا می گویند، دو سنگ مهرابی در ایوان جنوبی تا چندی پیش بر زمین افتاده بود، ولی در پیمایش خاک برداری آنجا چیزی دیده نشده. در پیمایش خاک برداری این دیستک یک پاره سنگ از یک سنگ نبشته پیدا شده که روی آن جمله (السلطان المطاع أبوالفوارس) به خط ثلث زیبایی نوشته شده است. اندازه این سنگ نبشته شکسته ۶۷۸۴۵ سانتی متر است که روی سنگ نبشته مزبور چنین آمده (مالک هفت اقلیم) این دو سنگ چیزی دیگر به دست نیامده است.

پیدایش این دو سنگ و چند سکه که روی آن نام شاه شجاع نوشته شده، روشن می سازد که دیستک این ساختمان در روزگار شاه شجاع (۷۵۹ تا ۷۷۶ هجری) دومین پادشاه آل مظفر، ستایش شده به وسیله حافظ، انجام گرفته است. در سال های بعد کندوکاو و خاک برداری هایی انجام شد که بر روی ایوان تخت سلیمان و پیرامون ویرانه سنگی نامبردار به آرامگاه کمبوجیه و آب نماهای سنگی و تپه های پیش از تاریخی پیرامون انجام گرفت. در سال ۱۳۳۴ خورشیدی ایوانی گسترده به دور آرامگاه کورش شیراز ساخته شد و با یک دیوار سنگی ساده دور آن و فضای پیرامونش را همواره نموده و در سال ۱۳۳۷ خورشیدی بازسازی خود بنای آرامگاه انجام گرفت و افزون بر این، در دو کاخ پذیرایی و ویژه پاره های نگاره های پراکنده را از روی استادی و باریک بینی درست به جای خود گذاشته و با سیمان، آنها را استوار ساختند.

درگاهی بین راهروها است که آستانه ای از آجر دارد که پهلوهای 7 در 22 در 32 سانتی متر است. در صورتی که کف آستانه بین راهرو و دهلیز تنها با گل و گچ پوشیده شده و در پیدا کف اتاق های فرعی سوی باختر نیز از همین گل و گچ بوده است و این جستار از بازمانده کف اتاق ها که به خوبی در امان نمانده، روشن می گردد.