تحلیل و بررسی فیلم تمارض اثر عبد آبست

تحلیل و بررسی فیلم تمارض اثر عبد آبست

عبد آبست را نخستین بار در فیلم ماهی و گربه به کارگردانی شهرام مکری دیدیم. او به واسطه همین فیلم و البته بازی خوب خودش دیده شد و با اولین فیلم خود هم نشان داد که در کارگردانی مانند بازیگری با استعداد است. داستان فیلم تمارض به داستان چند پسر جوان میپردازد که به خانه پیرمردی رفته و قصد دارند که از او چیزی را بدزدند.
فرم و استایل تمارض بیش از هر چیزی ما را به یاد فیلم داگویل می اندازد. داگویل به کارگردانی فون تریه، فیلمی بود که فرمی نوین را به سینما معرفی کرد و باعث شد که فیلمهای بسیاری از آن تبعیت کنند. داگویل به داستان زنی میپرداخت با بازی نیکول کیدمن که در یک روستا و بین مردم مستبد و زورگوی آن گیر کرده بود و در تلاش بود که از این روستا بیرون بزند. در پایان این اثر ما شاهد یک انتقام سخت و دل خنک کن هستیم که نیکول کیدمن یکی یکی دشمنان خودش را تنبیه میکند.
در داگویل ما هیچ دیواری را مشاهده نمیکنیم. البته بین هر منطقه از لوکیشن که مانند خانه طراحی و دکورسازی شده است، خطی فرضی کشیده شده که به عنوان یک دیوار عمل میکند. شخصیت های درون این خانه های فرضی سکنی گزیده اند و هیچ کس انگار دیگری را نمیبیند. در واقع ما میدانیم که دیواری وجود ندارد و هرچه هست، توهم است. اما شخصیت ها در کمال رئالیسم در این ناحیه زندگی میکنند و هر کس خانواده و روابط و اعمال خصوصی خود را در خانه اش انجام میدهد.

در فیلم تمارض عبد آبست هم ما شاهد چنین فرمی هستیم. دکور و صحنه پردازی در تمارض مانند دکورهای تئاتر مدرن است. هیچ چیز در صحنه وجود ندارد و بازیگران طوری بازی میکنند که انگار درون یک دنیای واقعی قرار دارند و فقط، این ماییم که میدانیم همه چیز توهم است و شخصیت ها در دنیایی توهمی در حال زندگی واقعی خودشان هستند.
شاید انتخاب چنین فرمی به خاطر تاکید برمحتوای فیلم باشد. محتوایی که بیش از هر چیز به مرز میال دروغ و واقعیت و واقعیت و مجاز میپردازد و حالا دنیایی که مابین رویا و واقعیت قرار دارد، میتوانید بهترین فرم برای این اثر باشد. عبد آبست که به گفته خودش سالها قبل یک فیلم بلند را بدون هیچ هزینه ای و درون خانه خودش فیلمبرداری کرده است، به خوبی میداند که چگونه باید از حداقل ابزار بهترین استفاده را برد. او در فیلم تمارض نوع خاصی از مینیمالیسم را به نمایش میگذارد که بخاطر بازی بازیگران و فضایی که در فیلم ساخته شده، این مینی مالیسم خیلی کم توسط مخاطب احساس میشود.
رنگ پردازی اصلی در تمارض را رنگ سبز تشکیل میدهد. دیوارها به پرده های سبز رنگ کروماکی شبیه است. کروماکی به پرده های سبز و گاهی آبی رنگی گفته میشود که به خاطر اینکه هیچ عضوی از بدن انسان سبز یا آبی نیست به این رنگ انتخاب شده است. بعد از فیلمبرداری و در مرحله تدوین و جلوه های ویژه است که این رنگ سبز یا آبی از تصویر فیلم حذف شده و تصاویر مورد نظر فیلمساز جای آن را میگیرد.

فضاسازی فیلم تمارض که دیواره هایش شبیه به پرده های کروماکی هستند، باز هم به دلیل محتوا و مفهوم فیلم بوده است. انگار که همه اتفاقات در یک استودیوی فیلمسازی در حال وقوع است. ما بعنوان مخاطب از کل قضیه باخبر هستیم و بازیگران در فیلم تمارض هم، گویی در حال بازی کردن نقش در فیلم دیگری هستند. این تمهید حال و هوای فیلم در فیلم خاصی را به تمارض بخشیده است. حتی اگر به اسم این فیلم هم دقت کنیم متوجه تم اصلی فیلم میشویم انگار که بر ماهیت دروغگویی و کذب بودن سینما و روایت و داستان پردازی تاکید شده و عبد آبست با اسم فیلم و فرم فیلم و داستانی که روایت میکند نشان میدهد که چه درک خوبی از سینما و چه شناخت خوبی از ساخت فیلم دارد.

شاید اگر کارگردان دیگری غیر از عبد آبست بود و سن و سال و البته شور جوانی او را نداشت، حاضر نمیشد که با چنین ریسک افراطی در داستان پردازی و فرم و استایل فیلم، داستان اصلی خود را در خطر بیندازد. اگر چیزی که او میخواست به نتیجه نمیرسید و فیلم با اندکی خطا ساخته میشد، نتیجه چیزی بجز یک لوس بازی سینمایی نبود و ماحصل هم فیلمی آماتور گونه و سطحی میشد. اما آبست گویی مانند یک کارگردان پخته و با تجربه که پس از سالها تلاش در فیلمسازی کلاسیک و حرفه ای و یاد گرفتن عمیق سینما، خواسته یک فیلم آوانگار هم بسازد؛ به سراغ ساخت فیلم تمارض رفته است.

بازیگر زنی که در این فیلم نقش خواهر یکی از متهمان را ایفا میکند، در واقع همسر عبد آبست و تهیه کننده این فیلم نیز است. او هم مانند شوهر کارگردان و بازیگر خودش، استعداد خوبی در بازیگری و البته تهیه کنندگی دارد. فیلم تمارض را میتوان اثر پر انرژی و با جذبه ای دانست که با جمع شدن عده ای جوان شجاع و خلاق، صرف اندکی هزینه و تلاش برای ارائه بهترین ساخته شده است و اکرانش در سینماهای هنر تجربه میتواند بسیار باعث افزایش امید و اعتماد به نفس نسل جوان در سینما شود.
عبد آبست البته باید از افتادن در دامی مشابه دام شهرام مکری دوری کند. اگر قرار باشد در فیلمهای بعدی خودش نیز همین سیستم و فرم را ادامه دهد، دیگر جذابیت خود را از دست خواهد داد. یادمان باشد که آوانگاردترین تمهیدات سینمایی و هنری هم روزی کلاسیک خواهند شد و اصول کلاسیکی که در حال حاضر و در زمانه ما وجود دارد، در زمان خود تلاشهای آوانگاردی محسب میشدند. این حرکت های نوین هم باعث گسترش زبان سینما شده و هم باعث گردیده اند که جوانان دیگری هم برای آزمایش ایده ها خلاقیت های خودان پا به میدان فیلم سازی بگذارند.
عبد آبست را میتوان نخستین نتیجه سینمای شهرام مکری دانست. اگر این اتفاقات و این نسل به همین صورت ادامه یابد، این ها را میتنوان نسل تازه نفس و مهمی در سینمای ایران تلقی کرد.