تحلیل و بررسی فیلم قاعده تصادف

تحلیل و بررسی فیلم قاعده تصادف

در فیلم سازی به دو شیوه میتوان نماهای یک فیلم را ضبط کرد. ضبط نماهای کوتاه و سپس گذاشتن آنها در کنار هم و زدن یک تدوین خط روی آنها، که در این حالت نوعی تداوم در حرکات و رویدادها ایجاد میشود. در حالت دوم نماها بصورت بلند و بدون کات ضبط میشوند، دوربین شخصیت ها و وقایع را ضبط کرده و تلاش میکند به نوعی اتفاقات را ضبط کند که تمامی اطلاعات از طریق همان نما به مخاطب داده شود و دیگر نیازی به کات زدن نباشد.
بهنام بهزادی در همین فیلم قاعده تصادف شیوه دوم را به کار برد. این فیلم حدودا از 17 نمای بلند تشکیل شده است و توانسته جزو معدود فیلمهای سینمای ایران باشد که در این شیوه موفق عمل کرده است. قاعده تصادف داستان چند جوان را تعریف میکند که همگی در حوزه تئاتر فعالیت میکنند. آنها قرار است که به زودی برای یک اجرا در مسابقات بین المللی به اروپا بروند.
پدر یکی از دخترهای گروه با بازی امیر جعفری، با رفتن دخترش مخالف است و به همین دلیل مدارک ویزا و پاسپورت او را پنهان کرده است. حالا تمام تلاش اعضا روی این است که یا پدر وی را قانع کنند تا مدارک را پس بدهد و یا اینکه کمک کنند که او مدارکش را پیدا کرده و بدون اجازه پدر عازم سفر بشود.

این دختر در گذشته یک ازدواج ناموفق داشته و همین پدرش را که شخصی سخت گیر و افراطی است ترسانده تا مبادا بار دیگر اتفاقی مانند گذشته برای دخترش رخ دهد. در این بین عموی دختر هم تلاشهایی دارد تا پدر او را راضی کند و همه چیز در اوج تنش به سر میبرد.
اشکان خطیبی که نقش کارگردان این گروه را برعهده دارد، از جایی به بعد و به خاطر اتفاقات پیش آمده حسابی ناامید است و حتی قصد دارد که سفر گروه را لغو کند. اما نامزد او که نقش پدرش را امید روحانی بازی میکند نمیگذارد که او ناامید شده و با حرفهایش امیدوار نگاهش میدارد. در طرف مقابل امید روحانی برای سر زدن به اعضای گروه، نزد دخترش آمده و رفتار بسیار خوبی با اعضا و دخترش در آنجا دارد و این تناقض از سوی والدین یکی از نقاط مهم دراماتیک فیلم است.

قاعده تصادف اما به جز داستان جالب و گیرایی که تعریف میکند، در فرم هم نکات خوبی دارد. اگرچه در انتخاب شیوه برداشت بلند نماها، بعضی ها این را مورد سوال برده که اصلا چه نیازی به این کار وجود داشته است. اما واقعیت این است که درام این فیلم در محدودی زمانی کوتاهی به وقوع می پیوندد. اعضای گروه قرار است به زودی عازم این سفر شوند و به همین دلیل وقت زیادی برای درست کردن کارهای دختر باقی نمانده است. استفاده از برداشت بلند این تنش و اضطراب را به اوج خود رسانده و باعث میشود که مخاطب در بعضی لحظات نفس کشیدن خود را هم فراموش کند.
برای مثال، صحنه ای که همگی به خانه دختر رفته، دختر وارد اتاق پدرش میشود و دائم بدنبال این است که مدارک خود را بیابد و در لحظاتی که احتمال سر رسیدن پدر بسیار بالاست اما او نهایتا موفق میشود و سپس همگی فرار میکنند تا بدست پدر نیفتند، یکی از صحنه های مهیج و جذاب فیلم است.

مهمترین ویژگی که یک فیلم باید با خود داشته باشد این است که مخاطب را با شخصیت های داستان همراه کند. برای مخاطب سرنوشت این دختر که بالاخره میرود یا نه، اینکه پدر نهایتا چگونه با او برخورد خواهد کرد و حتی این احتمال که ممکن است دختر دیگر هرگز نتواند به خانه پدرش بازگردد، از مسائل مهم و حیاتی است که باعث میشود مخاطب این فیلم تا آخر به نماهای فیلم چشم بدوزد
در همان صحنه ای که همگی از خانه خارج میشوند، بهزادی از تمهید ویژه ای استفاده کرده است. دوربین به همراه دختر از خانه خارج میشود، شخصیت های دیگر همگی بیرون ایستاده اند، دوربین آنها را حین صحبت کردن ضبط میکند و در نهایت هم که شخصیت ها سوار ماشین شده و پا به فرار میگذارند، دوربین با یک تکنیک خارج از دید، سوار بر بدنه ماشین شده و لحظه فرار را که پدر رسیده و میخواهد به آنها دست پیدا کند، تماما ضبط میکند. اگر این صحنه بصورت عادی وبر اساس کات خوردن های متوالی ضبط می شد دیگر لطف کنونی خود را نداشت.
بازی هایی که در این فیلم، بهنام بهزادی از بازیگرانش گرفته بسیار خوب و درخشان هستند. امیر جعفری از بازی های فان و خنده دار خود خارج شده و در نقش یک پدر غیرتی و سخت گیر حسابی خوش درخشیده است به طوری که بیننده هم ممکن است در کنار دیگر شخصیت ها از او بترسد. دختر او هم نقش یک جوان زخم خورده که در گذشته نامزدش او را قال گذاشته و حالا برای آرام کردن خودش، دست به تئاتر برده تا هنر روحش را آرام کند هم از دیگر بازی های خوبی است که در این فیلم دیده میشود.

پسر و دخترهای جوانی که در قاعده تصادف میبینیم همگی دانشجویان هنر بوده اند و بیشترشان هم از رشته هایی به جز بازیگری به این فیلم دعوت شده اند. پس این هنر بهزادی بعنوان کارگردان قاعده تصادف بوده که این امکان را برایشان محیا کرده تا بتوانند استعدادهای درونی خودشان را بروز داده و مانند یک بازیگر حرفه ای و پرسابقه در این فیلم حضور یابند.
در پیرنگ اصلی و خط اصلی داستان آن چه ذکر شد تا پایان پیش میرود. اما در کنار اینها نیز تعدادی خط داستانی فرعی هم حضور دارد. مثلا عشقی که یکی از دختران جوان گروه نسبت به موسیقی نواز گروه وجود دارد و هرچقدر سعی میکند که این عشق را به پسر ابراز کند و با اغواگری ها خود دل او را برباید، در انجام این کار موفق نمیشود. یا مثلا نوع رابطه ای که بین اشکان خطیبی در نقش کارگردان و دختری که پدرش امید روحانی است، وجود دارد و این احتمال که آنها عاشق و معشوق هستند و حتی ممکن است که پدر آنها نیز از قضیه باخبر باشد و احتمال برود که به زودی ازدواج کنند هم بالاست.
بنابراین قاعده تصادف فیلمی به شدت پر جزئیات است و باید با دقت به تماشای آن نشست و از روابط و معادلات انسانی داخل فیلم سردر آورد.