تاریخچه تالار گنجینه تخت جمشید

تاریخچه تالار گنجینه تخت جمشید

بیشتر بخش های تالار گنجینه کوچک، روشنایی داشته و تنها نوری که می گرفته از پنجره های آسمانه بوده و برخی اتاق ها شاید به درستی در تاریکی بوده است. در همه ساختمان گنجینه تنها دو جا، نور خوبی داشته و کارهای اداری در آنجا انجام می شده و این دو جا، حیاط های ۱۷ و ۲۹ و ایوان های آن ها بوده است. هنگامی که ساختمان گنجینه به سوی شمال گسترش یافت و بر ساختمان های آن افزوده شد، حیاط ۲۹ که پیش تر ساخته شده بود از ارج و ارزش افتاد. جلو سه باب از ایوانهای آن را دیوار کشیدند و آنها را به جای انبار به کار بردند، در صورتی که حیاط شماره ۱۷ و ایوان های آن مرکز کارهای اداری شد. چشم انداز کو شش ها و سرگرم شدن کار را در این حیاط و ایوان های آراسته شده آن می توان به خوبی دانست.

در این جا خزانه دار که به پارسی باستان، گانزابار خوانده می شد که در نوشته های پلمه های گلی تخت جمشید شیراز از او یادی به میان آمده با کارمندان خود چیزهای ورودی را دریافت و آنها را برابر نموده نشانه گزاری و مهر می زدند.

می توان گمان کرد پیش از آن که این چیزهای به وسیله باربران و زیر دید نگهبانان به جای ویژه خود برده شود از سوی دبیران و حسابداران، پهرستی از آنها برداشته می شده است. سدها درخواست و یادداشت از آن پرداخت دستمزد پیشه وران و کارمندان و کارگران و سوای آنها که به خط میخی ایلامی روی پلمه ها نگارنده شده است در یکی از اتاق های نزدیک حیاط مزبور یعنی اتاق شماره ۲۳ انبار شده بود.

این درخواست ها تا آنجا که مربوط به پرداخت با نقره می شد می بایست در کرانه دربار پرداخت شود تا میزان و اندازه پرداختی وزن گردد و دبیران و حسابداران این کار و اندازه پرداختی را یادداشت کنند. باید دانست که اندازه ای بسیار از گنجینه ها و چیزهای گرانبها پس از ورود به انبار می بایست در همان ساختمان به جا بماند، ولی چیزهای دیگر انبار مانند ابزار خانه و چیزهای دیگر از آن بایسته های مذهبی و ابزار نظامی شاید از کرانه دربار گذشته و بیرون می رفته است.

انجام چنین کارهایی را در خزانه و انبار شاهی به خوبی می توان دید، جایی را که انجمن بار پادشاه در آن برپا می شده و نگاره آن در دو نگاره برجسته گنجینه نمایانده شده است نمی شود روشن کرد. شاید تخت پادشاه در یکی از ایوان ها رو به پهنه حیاط قرار داشته و شاید آن را در پهنه حیاط می گذارده اند و برای نگه داشت از تابش خورشید، سایبانی بر فراز آن می گسترده اند. این کار در صورتی است که نگاره های مزبور را به آهنگ ساختن در همین جا ساخته باشند و نیز توانایی آن هست که آهنگ از انجمن مزبور نگاره درست بر تخت نشستن پادشاه و بودن جانشین در این جا نباشد، بلکه آهنگ نشانه بودن پادشاه در آن جا باشد.

هم رای و هم باور بودن با پروفسور یونگه گمان این که پادشاه هرگز در این جا بارگاه نداشته است تنها از یک سو و به یک انگیزه آسان تر می نماید و آن انگیزه این است که بازدید پادشاه، انگیزه ناسازگاری و کار اداری خزانه که درست در همین ج فراهم می آمده، می گردیده است.

نشانه ها و چیزهایی که از انبارهای خزانه در پهنه حیاط و ایوان ها از زیر خاک بیرون آورده شده درباره آهنگ و روش سود جستن از این جا به ویژه آگاهی هایی بسیار به دست نمی دهد. در هنگام چپاول و تاراج ساختمان، بیشتر چیزهای گرانبها و ابزار و جز آن را بایستی از درون حیاط از دو راه بیرون رو گنجینه یا از راه بام تا پاگرد ۲۵ برده و از آن جا به بیرون شمالی برده باشند.

پیروزمندان بر تخت جمشید بخش بزرگ ابزارها و چیزها را رها کرده و آنها را در نزدیکی جای اصلی خود یعنی جایی که انبار شده بود بر جای گذاشته اند و چیزهای گرانبها را برده اند و این جستار از شماری سر تیر و آراستنی های دهانه اسب و قلاب بند رکاب و چیزهایی از آن ابزار جنگی که در حیاط پیرامون آن پراکنده بود، روشن می گردد. شماری بسیار باردان شکسته از آن خوان شاهی در دو تالار بزرگ (۳۸ و ۴۱) که انبار بزرگ این چیزها بود به جا گذاشته شده است، ولی شماری پاره های باردان سنگی و چیزهایی که از سنگ سبز ساخته شده بود، در کرانه حیاط و نزدیک دو درب بیرون رو پیدا شد.

یک پاره کوچک نوشته مصری از آن بخشی از یک تندیس کوچک است، در ایوان ۱۹ قرار داشت، ولی یک پاره کوچک از آن همان تندیس در ایوان ۱۸ پیدا شد و در همان جا نیز بیوکن نخچله ای از همان چیز به دست آمد. چیزهایی دیگر که در این جا پیدا شد عبارت است از سنگ چشم ها (تنها در ایوان شماره ۱۹ از گرد آمده ۱۲ سنگ چشم، هفت شمار پیدا شده است) و مهره بخشی از استوانه های از آن کارهای مذهبی از سنگ لاجورد و برخی پاره های استخوانی مخروطی شکل از آن گونه ای بازی و یک پاره سنگ لاجورد که با یک لوله باریک مفرغی سوراخ شده و پاره ای چیزهای مفرغی که برخی از آنها پاره های ابزار است مانند پاره ای که در ایوان ۱۸ به دست آمد و یک چنبره مفرغی پرده در ایوان 19 و خرده های طلا و یک میخ آهنی با سر میخ طلا در ایوان ۲۰ و یک پاره کوچک سنگ آهک خاکستری تیره رنگ که شاید دندان یکی از تندیس های جانوران باشد در ایوان ۱۹ و یک دندان گچی تندیس در ایوان ۲۰. یک پلمه به خط میخی ایلامی که در بخش جنوبی ایوان ۲۰ پیدا شد و یک برچسب گلی از ایوان ۱۹.

در پیدا هنگامی در اتاق ۲۳ پس انداز شده بوده است. جای پیدا شدن یک سکه دوره اسلامی که در کنار نگاره برجسته ایوان ۲۱ در ریش پادشاه در ژرفای بین ۷۵ سانتی متری و یک متری زیر خاک به دست آمد، می رساند که تا چه اندازه چیزهای تازه و چیزهای اصلی دوره باستان آمیخته شده بوده است.